Selçuk Duranlar
YEŞİL MUTABAKAT (1)
Yayın Tarihi: 05 Ekim 2022, Çarşamba
Diğer Yazıları

 Avrupa Birliği (AB), Aralık 2015’te Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (United Nations Convention on Climate Change-UNFCCC) Taraflar Konferansı’nda Türkiye’nin de dahil olduğu 195 ülkenin onayıyla kabul edilen Paris Anlaşması, iklim değişikliğine karşı küresel çapta verilen mücadelede tarihsel bir dönüm noktası olmuştur. Anlaşma, aynı zamanda 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi (Sustainable Development Goals-SDGs) çerçevesinde, daha istikrarlı, daha sağlıklı bir gezegen, daha adil toplumlar ve daha canlı ekonomilerin olduğu bir dünya bırakmak adına da önemli bir fırsat olarak kabul edilmektedir.

Türkiye de bu küresel soruna taşın altına elini koyarak Ekim 2021 tarihinde TBMM’de yasa düzenlemesini onaylayarak kendisine 2053 yılında sıfır karbon taahhüdünde bulunmuştur. Avrupa Yeşil Mutabakatı, inovasyonun ve temiz enerjinin ön plana çıkarıldığı, döngüsel ekonominin teşvik edildiği ve fosil yakıtlara bağlılığın azalacağı şekilde sanayi stratejilerinin ve ticaret biçimlerinin dönüşümünün gerçekleştirilmesi gerekliliğini dikkate alarak gerekli politika tedbirleri ortaya koymayı amaçlıyor. Tüm bu tedbirleri de adil, düşük maliyetli ve rekabet edebilir sonuçlara sahip olacak bir şekilde tasarlıyor.

Avrupa Yeşil Mutabakatı, sanayiden turizme ve enerjiden gıdaya birçok sektörü doğrudan etkilemektedir. Etkilenen sektörlerin başında da sera gazı emisyonunda önemli paya sahip olan taşımacılık ve lojistik sektörleri gelmektedir. Farklı taşıma türlerinin kombinasyonu, yakıt karışımındaki değişiklikler, sürdürülebilir taşımacılık türlerinin daha yaygın kullanımı, dijitalleşme ve teşvik mekanizmaları gibi araçlar yük taşımacılığındaki emisyon azaltımı için güdüleyici birer güç olacaktır. Avrupa Birliği sınırları içerisindeki toplam emisyonun yaklaşık yüzde 25’i ulaşım ve taşımacılık kaynaklıdır. Avrupa Yeşil Mutabakatı 2050 yılına kadar ulaşım ve taşımacılık ile ilgili sera gazı emisyonlarında yüzde 90’lık bir azalma hedeflemektedir. Bu hedefe ulaşmanın yük taşımacılığında oluşturacağı etkiler aşağıda özetlenmiştir. 

Taşımacılık sektörünün 2030 yılına kadar elektrifikasyon, gelişmiş biyo-yakıtlar veya diğer sürdürülebilir alternatifler gibi yenilenebilir ve düşük karbonlu yakıtların kullanımı yoluyla yenilenebilir enerji payını yaklaşık yüzde 24’e çıkarması gerekecektir. 2030 yılına kadar Avrupa Birliği içerisindeki 80.000 kamyonun sıfır emisyonlu olması hedeflenmektedir.

 Karbon nötr illerden dolayı 500 km altındaki ulaşım ve taşımacılıkların sıfır emisyonlu olması hedeflenmektedir.  Taşımacılıktaki emisyon payının çok büyük bir kısmı karayoluna ait olduğu için, 2030’a kadar karayolundaki payın yüzde 25’inin iç su yolu ve denizyolu taşımacılığına aktarılması öngörülmektedir.  Sadece çevre boyutu değil, aynı zamanda sosyal boyut açısından yük taşımacılığı kaynaklı ölümlerin de 2050’ye kadar sıfırlanması hedeflenmektedir.  Trans-Avrupa Ulaştırma Ağı (Trans-European Transport Network) üzerinde revizyona gidilmiş olup, mevcut dokuz ana koridorun demiryolu ağı ile birbirine bağlanmasına öncelik verilecektir. Sınır geçişlerinde maksimum 15 dakika beklenmesi belirlenen diğer bir hedeftir. Koridor boyunca 60 km aralıklar ile elektrikli şarj istasyonu kurulacaktır.  Denizyolu taşımacılığının Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi’ne dahil edilmesi gündemde olan bir konudur. AB planına göre, taşımacılık kaynaklı emisyonların 2023’ten itibaren kademeli olarak eklenmesi ve üç yıllık bir süre içinde aşamalı olarak gerçekleştirilmesi düşünülmektedir. Buradaki hedef gemilerde kullanılan enerjinin sera gazı yoğunluğunu 2025’te yüzde 2 azaltmak, 2020 seviyelerine kıyasla 2030’da yüzde 6 ve nihayetinde 2050’de yüzde 75 oranında iyileştirmektir.  Emisyon azalımı önlemleri nedeniyle yoğun enerji üretiminin AB sınırları dışına çıkmasının (karbon kaçağı/carbon leakage) ve bunun sonucunda AB ekonomisinin negatif etkilenmesinin önlenmesi için 2026 yılında “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (Carbon Border Adjustment MechanismCBAM)” planlanıyor.

Sınırda karbon düzenlemesi mekanizması; kısaca AB’de uygulanan iklim değişikliği politikaları ile karşılaştırılabilir düzenlemeleri hayata geçirmemiş AB dışı ülkelerden gelen bazı mallara uygulanması planlanan karbon fiyatlandırması olarak açıklanmaktadır. Dolayısıyla AB dışı ülke karbon emisyonundan dolayı ekstra vergi veya maliyet ile karşı karşıya kalacaktır. Türkiye’nin ihracatının yüzde 41,3’ünü AB’ye yaptığını kabul edersek, CBAM uygulamasının önemi daha da artmaktadır. Öncelikle beş sektörde (çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre ve elektrik) uygulanacak bu mekanizmanın daha sonra tekstil ve plastik sektörlerini de kapsaması beklenmektedir. Ürün karbon ayak izinin önemli olacağı bu mekanizmada ürünün taşınması, depolanması ve diğer lojistik faaliyetlerden kaynaklı karbon ayak izinin sürekli ölçülmesi ve raporlanması gerekecektir. » Taşıma modları arasında karayolunun birim emisyon salımı diğer modlara göre daha fazla olmasından dolayı intermodal taşımacılık seçeneklerinin artırılması ve dolayısıyla lojistik terminal ya da lojistik köylerin daha işlevsel bir şekilde planlanması gerekmektedir.

Avrasya bölgesinde Doğu ve Batı’yı birbirine bağlayan üç tane koridor bulunmaktadır. Bunlar Kuzey, Orta ve Güney koridorlarıdır. Türkiye, Batı Çin bölgesinden başlayarak demiryolu ile sırasıyla Kazakistan’dan Hazar Denizi’ni feribot ile geçerek Avrupa’ya bağlanan Orta Koridor üzerinde yer almaktadır. Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu hattı söz konusu orta koridorun aşamalarından biridir. Böylece Çin ile Avrupa arasında kesintisiz demiryolu hattı sağlanmıştır. Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında bu hat üzerinde intermodal taşıma alternatifleri değerlendirilmelidir.

 Lojistiğin dijital dönüşümü, blokzincir gibi sistemlerin lojistik sistemlerinde daha çok kullanılması, tüm tedarik sistemlerinin hem ekonomik yönden hem de insan hakları ve çevre noktasında takibine olanak sağlayabilir.  Karayolunun payının azaltılması demir ve deniz yollarının öneminin artması durumu gerçekleşebilir. Türkiye’deki lojistik filoları dizel kamyon ağırlıklı olduğu için sektörün yeşil dönüşümü için ciddi bir finansman gerekebilir. Elektriğin yansıra kamyonlarda hidrojen kullanımı yaygınlaşabilir.

 AB gelişmekte olan ülkelerin altyapı yatırımlarına 2027 yılına kadar 300 milyar avroluk kaynak sağlayacak. Bu kaynak, dijital dönüşüm, telekomünikasyon, ulaşım, enerji ve sağlık gibi alanlara yöneltilecek. AB, söz konusu alanlardaki yatırımlara uygun koşullu finansman verecek. Çin’in Kuşak ve Yol projesi, katılımcı ülkeler arasında ulaşım altyapısını geliştirmek ve ülkeler arasındaki siyasi ve ekonomik ilişkileri güçlendirmeyi hedefliyor. Proje kapsamında demir, kara ve dijital bağlantılar, köprüler, petrol ve doğal gaz boru hatları, lojistik üsler, enerji santralleri, hava alanları ve limanlar gibi büyük tesislere yatırımların yapılacağı öngörülmektedir.

Kaynakça:  ÖZCEYLAN E., (2022) “Yeşil Mutabakat”, Uluslararası Lojistik Dergisi, Uta, Yıl 28 sayı: 9 s:46-48

DİĞER YAZARLAR
ERCAN KERMAN
İNSANLIĞIN RUHSAL KIŞI
Ahmet Acaroğlu
KİM  ÖĞRETTİ  ALFABEYİ ? 
Recep ÇINAR
Devlet Adamlarına Öğütler!
Zafer Dereli
FİİLEN ÜST KADROLARIN GÖREVİNİN YAPILMASI O KADROYA SINAVSIZ ATANMA HAKKI VERİR Mİ?
Selçuk Duranlar
KRUVAZİYER TURİZM VE FERİBOT İŞLETMECİLİĞİ
MELTEM BABACIK (dytmeltembabacik@gmail.com) (inst: 360beslenme)
EMZİRME DÖNEMİNDE ZAYIFLAMAK MÜMKÜN MÜ?
NURAN İKİZ
CEP TELEFONLARINA ARAÇ MODU KONMALI
TURAN ŞALLI (Roman Sivil Toplum Gönüllüsü)
  DAVA ADAMI OLMAK-ROMAN DAVASI
Şükrü Akıllı
DOĞAYA SAHİP ÇIKMAK-KORUMAK BU MUDUR?
Doç. Dr. Yeliz YEŞİL
Oz Büyücüsü Filminin Anlattıkları
Numan Özgür METİN
SAKLI GÖL AĞVA ŞİLE GEZİ NOTLARIM
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
M. ENİS ŞENSEVER
Deniz BAYAV Atölyesi Resim Sergisi (3)
HAMİT PUHALOĞLU
Kefenin Cebi Yok…
ŞAHVER HÖBEK
Çocuklarda Nefes Farkındalığı
Mehmet Ali ESMER
BİR YANGIN HABERİNİN DÜŞÜNDÜRDÜĞÜ
OLCAY DAL
Cumhuriyet nedir ?
Hüsnü Sarıgül
Suriyeliler denizde, Mehmetçik Suriye’de
Ertan Çekiç
İNSANLARA NE İSTEDİĞİNİ SORSAYDIM, DAHA HIZLI GİDEN AT ÜRETİRDİM
ABDULLAH GÜRGÜN
İLHAN KOMAN SAGUSU
CELİL ÖZCAN
SAKARYA ZAFERİ’NİN 100. YILI KUTLU OLSUN!
İHSAN KÖSE
İZ BIRAKANLAR
Prof. Dr. Özer ERGÜN
Kurbanda Hijyen ve Gıda Güvenliği Niye Önemli?
Hüseyin Erkin
FİYATLARI YÜKSELEN KİMYASAL GÜBRE FOTOĞRAFI
ÖZCAN AYGÜN
EDİRNE GAZİ OSMAN PAŞA ORTAOKULUNUN KAZANDIĞI ULUSAL BAŞARI VE ÇANAKKALE SAVAŞLARININ 106. YIL DÖNÜMÜ
MUSTAFA ERSOY
MUHALEFET ETMEK, BOZGUNCULUK MU? İHANET ETMEK Mİ?
Levent Büdüş
SİS DAĞILINCA
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
MESAFELER VE ÖLÇÜLER - ÖLÇÜTLER
Psikolog. Buse BAŞKÖYLÜ
KORONAVİRÜS SALGINI SÜRECİNDE KAYGIMIZI YÖNETMEK
Derya Kurbay
Bunun sonu ne olacak?
Burhan Aytekin
19 Mayıs Gençlik Bayramı Kutlu Olsun
EKREM KANTUR
Devlet ihtiyaç sahiplerine destek oluyor!
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER
Mehmet Ali ESMER
Mehmet Ali ESMER
Hüsnü Sarıgül
ABDULLAH GÜRGÜN
ŞAHVER HÖBEK