TURAN ŞALLI (Roman Sivil Toplum Gönüllüsü)
“ÇİNGENE KIZI” MOZAİĞİ UYDURMASI/YAKIŞTIRMASI
Yayın Tarihi: 04 Ekim 2022, Salı
Diğer Yazıları

Tarihsel adıyla ”Çingeneler” bazen popüler kültürün temsilcileri, bazen olumsuzluğun imgesidirler. Kimlik olarak “yakıştırılan”, “uydurulan” bir tanımdır. “Çingene pembesi”, “Çingene pilici,” “Çingene pazarlığı” vb. uzadıkça uzar. Anlam içinde sempatik olmanın yanında, bir özelliğe belirginlik kazandırmak için kullanılır. “Çingene” tanımı günlük yaşam pratiğinde kurgulandığında dışlanmışlığa. Kültürel özelliğe çağrışım yapar.

“Çingene” kültür yaşamını Türk Sineması’nda duygusal içerikli 1969 yılında çevrilen,  başrollerini Türkan Şoray ve Ediz Un’ un paylaştığı “Ateşli Çingene” filminde görmekteyiz.  Zaman ve mekân koşullarında çekilmiş ticari özellikli bir sinema filmidir. Çingene/Romanların sosyokültürel, ekonomik durumları sahnelenmiş olunmasına rağmen sosyal içerikten çok uzaktır. Duygusal içerikli filmin içine uydurulmuş sahneler, birazda fantastik kokan sahneler eklenmiştir.

Çingene kızlarının güzelliği, dünya edebiyatında Miguel de Cervantes’in 1613 yılında yayımlanan “Novelas ejemplares” Romanında görmekteyiz. Romanın adı “Çingene Kızı.” Güzeller güzeli Çingene kızı Preciosa ile şövalye Andrés’in aşkı anlatılır. Çingeneleri kategorik olarak aşağılamaya tabi tutmayan ilk edebi eser Çingene Kızı’dır. Cervantes, her ne kadar Çingeneleri hırsızlık sanatının ustaları olarak nitelese de onlara içten bir sevecenlikle yaklaşır, onları hakikatli ve doğal bulur. Romandaki anlatımı da gerçekçi üslup ile romans üslubu arasında gidip gelir. Romanda Cervantes’in asıl başarısı “hakikati ve doğalı” bulmasıydı.

“Çingene Kızı” Romanını Halide Edib Adıvar ilk romanını 15 yaşında yazıyor. Ama maalesef tamamlanamıyor. Toplumun değer yargıları, anlayışları, uydurulma/yakıştırma tanımlamalara çok sık rastlarız. Uydurulmuş/giydirilmiş bir tanımlamayı  "Çingene Kızı" mozaiğinde görmekteyiz. 1998-1999 yılları arasında Gaziantep/ Nizip ilçesinde Zeugma antik Kentinde, Belkıs Harabelerinin kurtarılması sırasında bir villanın 300m2'lik tabanının parçası olarak, üzerindeki sütunun kaldırılmasıyla bulunmuştur. Zeugma Antik Kenti Gaziantep’in simgesi haline gelmiş durumdadır. “Çingene Kızı” mozaiğine konu olan figürün cinsiyeti tartışma konusu olmakla beraber; figürün Yer Tanrıçası ve tanrıların anası Gaia veya Büyük İskender olduğuna dair farklı görüşler bulunmaktadır. Mozaikteki figürün cinsiyeti tam anlaşılamamasına rağmen Tasvirdeki kişinin kabarık ve örgülü saçları, ensesinden bir eşarp bağlanmış oluşu ve iç içe geçmiş halka küpelerinden dolayı mozaiğe “Çingene Kızı” ismi veriliyor. Bu mozaiğe “Çingene kızı”   isminin verilmesinin bilimsellik ile hiçbir ilgisi bulunmamaktadır.

                                'FİGÜRÜ, KAZIDA ÇALIŞAN BİR İŞÇİ ÇİNGENEYE BENZETMİŞTİ'

Tarihsel adıyla Çingenelerin eski Mısır ve Kuzey Hindistan’ dan göç eden kavimlerin M.S. 4. - 5. yüzyıla dayandığı dönemlerden sonra Çingeneye gelecek karşılıkta kelimenin oluştuğu bilinmektedir. Zeugma antik kentin M.Ö dayandığı düşünüldüğünde figürün Çingene Kızı’na benzetilmesi tarihsel bağlantısının olmadığı da açıktır. İşin tuhaf tarafı kazıda görevli bir işçinin figürü Çingene Kızına benzetmesi ve bunu benzetmeyi Türk arkeologların sahiplenmeleridir. Arkeoloji: arkeolojik yöntemlerle ortaya çıkarılmış kültürleri, sosyoloji, coğrafya, tarih, etnoloji gibi birçok bilim dalından yararlanarak araştıran ve inceleyen bilim dalıdır. Yeterli kanıt sadece benzetme olmamalıdır, hem de cinsiyeti yeterli olmamasına rağmen. Cervantes’in romanında hakikati, doğalı bulmasına rağmen bazı Türk arkeologlar hakikati bulamadıklarından doğallığı Çingene kızı yakıştırmasında bulmuşlar.

                     MOZAİKTEKİ FİGÜRÜN ÇİNGENE KIZI OLMASI MÜMKÜN DEĞİLDİR.

2011 yılından beri Gaziantep’te sergilenen Zeugma antik kenti uygarlık kalıntılarına “Çingene Kızı” sızmış ise, bu figürün içindeki kişi Çingene medeniyetinin varlığını da göstermesi de gerekirdi. İşin yine tuhaf yanı arkeologların uydurulmuş/yakıştırılmış “Çingene kızı” mozaiği tanımına ortak olmalarıdır. Arkeologların bilimsel yetersizliğini kazı çalışmalarında çalışan bir işçi çözmüş. Halide Edip Adıvar’ın yarım kalmış Romanını tamamlamış, tıpkı mozaikteki figür gibi. Burada sorgulanması gereken “Çingene Kızı” ismini uygun bulan arkeologların tartışılması gerekir. Mozaikteki figürün Çingene kızı olması mümkün değildir. Zaman ve mekân bakımından henüz literatürde “Çingene” tanımı yoktu

Kaynakça: https://www.gazeteduvar.com.tr/kultur-sanat/2019/12/10/zeugma-bize-ne-anlatiyor

DİĞER YAZARLAR
ERCAN KERMAN
İNSANLIĞIN RUHSAL KIŞI
Ahmet Acaroğlu
KİM  ÖĞRETTİ  ALFABEYİ ? 
Recep ÇINAR
Devlet Adamlarına Öğütler!
Zafer Dereli
FİİLEN ÜST KADROLARIN GÖREVİNİN YAPILMASI O KADROYA SINAVSIZ ATANMA HAKKI VERİR Mİ?
Selçuk Duranlar
KRUVAZİYER TURİZM VE FERİBOT İŞLETMECİLİĞİ
MELTEM BABACIK (dytmeltembabacik@gmail.com) (inst: 360beslenme)
EMZİRME DÖNEMİNDE ZAYIFLAMAK MÜMKÜN MÜ?
NURAN İKİZ
CEP TELEFONLARINA ARAÇ MODU KONMALI
TURAN ŞALLI (Roman Sivil Toplum Gönüllüsü)
  DAVA ADAMI OLMAK-ROMAN DAVASI
Şükrü Akıllı
DOĞAYA SAHİP ÇIKMAK-KORUMAK BU MUDUR?
Doç. Dr. Yeliz YEŞİL
Oz Büyücüsü Filminin Anlattıkları
Numan Özgür METİN
SAKLI GÖL AĞVA ŞİLE GEZİ NOTLARIM
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
M. ENİS ŞENSEVER
Deniz BAYAV Atölyesi Resim Sergisi (3)
HAMİT PUHALOĞLU
Kefenin Cebi Yok…
ŞAHVER HÖBEK
Çocuklarda Nefes Farkındalığı
Mehmet Ali ESMER
BİR YANGIN HABERİNİN DÜŞÜNDÜRDÜĞÜ
OLCAY DAL
Cumhuriyet nedir ?
Hüsnü Sarıgül
Suriyeliler denizde, Mehmetçik Suriye’de
Ertan Çekiç
İNSANLARA NE İSTEDİĞİNİ SORSAYDIM, DAHA HIZLI GİDEN AT ÜRETİRDİM
ABDULLAH GÜRGÜN
İLHAN KOMAN SAGUSU
CELİL ÖZCAN
SAKARYA ZAFERİ’NİN 100. YILI KUTLU OLSUN!
İHSAN KÖSE
İZ BIRAKANLAR
Prof. Dr. Özer ERGÜN
Kurbanda Hijyen ve Gıda Güvenliği Niye Önemli?
Hüseyin Erkin
FİYATLARI YÜKSELEN KİMYASAL GÜBRE FOTOĞRAFI
ÖZCAN AYGÜN
EDİRNE GAZİ OSMAN PAŞA ORTAOKULUNUN KAZANDIĞI ULUSAL BAŞARI VE ÇANAKKALE SAVAŞLARININ 106. YIL DÖNÜMÜ
MUSTAFA ERSOY
MUHALEFET ETMEK, BOZGUNCULUK MU? İHANET ETMEK Mİ?
Levent Büdüş
SİS DAĞILINCA
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
MESAFELER VE ÖLÇÜLER - ÖLÇÜTLER
Psikolog. Buse BAŞKÖYLÜ
KORONAVİRÜS SALGINI SÜRECİNDE KAYGIMIZI YÖNETMEK
Derya Kurbay
Bunun sonu ne olacak?
Burhan Aytekin
19 Mayıs Gençlik Bayramı Kutlu Olsun
EKREM KANTUR
Devlet ihtiyaç sahiplerine destek oluyor!
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER
Mehmet Ali ESMER
Mehmet Ali ESMER
Hüsnü Sarıgül
ABDULLAH GÜRGÜN
ŞAHVER HÖBEK