Selçuk Duranlar
GIDA KRİZİ
Yayın Tarihi: 27 Eylül 2022, Salı
Diğer Yazıları

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) paylaştığı veriler, gıdadaki fiyat artışlarını net bir şekilde gösteriyor. Gıda ürünlerinin dünyadaki fiyat değişikliklerini aylık değerlendirerek Gıda Fiyat Endeksi oluşturan kuruluş, 5 ana kategoride veri analizi yapıyor. Bunlar; Et Fiyat Endeksi, Süt Ürünleri Fiyat Endeksi, Tahıl Fiyat Endeksi, Bitkisel Yağlar Fiyat Endeksi ve Şeker Fiyat Endeksi. Bu 5 temel gıda maddesinin fiyat endeksleri oluşturulduktan sonra genel ortalamaları alınarak FAO Gıda Fiyat Endeksi oluşturuluyor. Kuruluş Mart 2022’de 159,7 puanla gıda fiyat artışında tüm zamanların en yüksek endeksine ulaşıldığını duyurdu.

Salgının başlamasıyla dünya ekonomisi, büyük bir krize girdi ve arz-talep dengesi temelinden sarsıldı. Dünya Ticaret Örgütü verilerine bakıldığında bu süreçte tahıl ve temel gıda üreticisi olan bazı ülkeler, iç piyasalarında tedarik sıkıntısı yaşamamak için bu ürünlerde ihracat kısıtlamalarına giderek ticaretlerini azaltmışlardır. Karantina günlerinin başlamasıyla üretimde yaşanan düşüş, dış ticaretteki aksaklıklar, tarımda dışarıya bağımlı ülkeleri, gıda ürünlerini temin etmekte zora sokmuştur. Neticesinde enflasyonist baskılar şiddetlenmiş, tarım ve gıda sektöründe rekor fiyat artışları yaşanmıştır. Dünya genelinde 690 milyon olan açlık sınırında yaşayan insan sayısı, pandeminin etkisiyle 132 milyon kişi daha artarak 822 milyona ulaşmıştır. Bu durum bize temel gıda maddeleri ve tarımsal üretimin ülkeler için ne derece stratejik bir zorunluluk olduğunu bir kez daha hatırlattı.

Pandeminin açtığı yaraları sarmaya çalışan dünya ekonomisi, artan talebi karşılamak için üretimi ve ticareti arttırmaya çalışırken Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle başlayan sıcak savaş yepyeni sorunlar doğurdu. Dünyanın en büyük tahıl ihracatçıları olan Rusya ve Ukrayna’nın birbiriyle savaşması temel gıda ürünlerinin tedarik edilmesinde büyük sorunlara yol açtı. Rusya’nın dünya genelinde tahıl ihracatındaki payı  %30 civarında. Resmi verilere göre Ukrayna dünya ayçiçeği yağı üretiminin % 49,6’sını karşılıyor. Rusya ise dünya ayçiçeği yağının % 23,1’ini üretiyor. Bu iki ülkenin payları toplandığında % 72,7 ile vahim bir tablo ortaya çıkıyor. Basit bir matematikle dünyada kullanılan her 100 litre ayçiçeği yağının yaklaşık 73 litresi bu iki ülkeden temin ediliyor. Savaş Ukrayna topraklarında olduğu için Ukrayna ticaretinde, diğer ülkelerin de Rusya’ya yaptırım kararı nedeniyle Rusya ticaretindeki tıkanma, buradaki ürünlerin dünyaya dağılmasını engelliyor. Örneğin bu iki ülkenin ürettiği ayçiçeği yağını yok saydığımızda, dünyanın ihtiyacı 100 litre yağ iken, geriye dolaşımda kalan 27 litre yağa talep olağanüstü arttığından fiyat yükseliyor. Bu durum diğer gıda ürünlerinde de benzer şekilde olduğundan küresel çapta gıda enflasyonu meydana getirerek fiyatların rekora koşmasına sebep oluyor.

Gıda fiyatlarının yükselmesinde son yıllarda artan enerji ve petrol fiyatları da büyük bir rol oynuyor. Tarım sektörü traktör vb. araçlar, çeşitli makineler, zirai ilaçlama ve gübreleme süreçlerinde yoğun enerjiye ihtiyaç duyduğundan elektrik, petrol ve doğal gaz gibi enerjinin dolaylı olarak yoğun kullanıldığı bir sektör. Pandemi süreciyle artan küresel enflasyondan en çok etkilenen alanlardan biri de enerji sektörü. Bunun yanında başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı enerji fiyatlarında şok etkisi oluşturarak tarihi seviyelere yükseldi.

İklim değişikliğine bağlı kuraklık bir diğer ifadeyle küresel ısınma da gıda fiyatlarını yükselten faktörlerden biri. Sanayi Devrimi ile başlayan makineleşmeye bağlı olarak artan karbon salınımı dünyadaki ortalama sıcaklıkları yükseltirken, yağışları azaltıyor. Bu durum aşırı hava olaylarının görünmesine de yol açıyor. İklim değişikliği üzerine kapsamlı çalışmalar yapan IPCC’nin (Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli) raporuna göre dünya küresel ısınma için kritik eşik olan 1,5 santigrat dereceyi geçmeye her geçen yıl daha da yaklaşmaktadır. Türkiye’nin de üye olduğu tüm üye ülkelerin ortak görüşüyle yayınlanan raporda, dünya üzerindeki sıcaklıklar olağan dışıdır. Okyanuslar ısınmış, kar ve buzullar azalmıştır. Sera gazları salınımıyla atmosferdeki kirlilik artmaktadır. Sonuç olarak yaz mevsimi uzadı ve kuraklığın neden olduğu krizler yaşanmaya başlandı. Örneğin dünyanın ikinci büyük buğday üreticisi olan Hindistan, pandemi ve savaş nedeniyle küresel çapta artan gıda talebini fırsata çevirmek için gıda ihracatını artırarak gelir elde ederken, bu yıl ülkeye sıcak hava dalgasının erken gelmesi ve kuraklık yaşanması sebebiyle ani bir kararla buğday ihracatını yasakladı. Kuraklığa bağlı ürün verimi düşeceğinden ihracatı yasaklayarak ürettiği tüm buğdayı ülke içinde tutmaya karar veren Hindistan, yaşanacak olası gıda tedarik sıkıntılarına bu şekilde önlem almayı hedefliyor. En büyük buğday üreticilerinden Rusya ve Ukrayna’nın savaşta olması, ikinci büyük buğday üreticisi Hindistan’ın da ihracatı yasaklaması, küresel boyutta bir şok etkisiyle gıda fiyatlarının yükselmesinde etkili oldu.

Dünya Gıda Güvenliği Beslenme Raporuna göre dünya üzerinde 2,5 milyara yakın insan günlük beslenme ihtiyacını karşılayacak besin miktarına ulaşamıyor ve yetersiz besleniyor.

Kaynak:

OKŞAK Y.,   “Küresel Gıda Fiyatları, Gıda Krizi ve Türkiye” Kriter Haziran 2022 / Yıl 7, Sayı 69

DİĞER YAZARLAR
ERCAN KERMAN
İNSANLIĞIN RUHSAL KIŞI
Ahmet Acaroğlu
KİM  ÖĞRETTİ  ALFABEYİ ? 
Recep ÇINAR
Devlet Adamlarına Öğütler!
Zafer Dereli
FİİLEN ÜST KADROLARIN GÖREVİNİN YAPILMASI O KADROYA SINAVSIZ ATANMA HAKKI VERİR Mİ?
Selçuk Duranlar
KRUVAZİYER TURİZM VE FERİBOT İŞLETMECİLİĞİ
MELTEM BABACIK (dytmeltembabacik@gmail.com) (inst: 360beslenme)
EMZİRME DÖNEMİNDE ZAYIFLAMAK MÜMKÜN MÜ?
NURAN İKİZ
CEP TELEFONLARINA ARAÇ MODU KONMALI
TURAN ŞALLI (Roman Sivil Toplum Gönüllüsü)
  DAVA ADAMI OLMAK-ROMAN DAVASI
Şükrü Akıllı
DOĞAYA SAHİP ÇIKMAK-KORUMAK BU MUDUR?
Doç. Dr. Yeliz YEŞİL
Oz Büyücüsü Filminin Anlattıkları
Numan Özgür METİN
SAKLI GÖL AĞVA ŞİLE GEZİ NOTLARIM
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
M. ENİS ŞENSEVER
Deniz BAYAV Atölyesi Resim Sergisi (3)
HAMİT PUHALOĞLU
Kefenin Cebi Yok…
ŞAHVER HÖBEK
Çocuklarda Nefes Farkındalığı
Mehmet Ali ESMER
BİR YANGIN HABERİNİN DÜŞÜNDÜRDÜĞÜ
OLCAY DAL
Cumhuriyet nedir ?
Hüsnü Sarıgül
Suriyeliler denizde, Mehmetçik Suriye’de
Ertan Çekiç
İNSANLARA NE İSTEDİĞİNİ SORSAYDIM, DAHA HIZLI GİDEN AT ÜRETİRDİM
ABDULLAH GÜRGÜN
İLHAN KOMAN SAGUSU
CELİL ÖZCAN
SAKARYA ZAFERİ’NİN 100. YILI KUTLU OLSUN!
İHSAN KÖSE
İZ BIRAKANLAR
Prof. Dr. Özer ERGÜN
Kurbanda Hijyen ve Gıda Güvenliği Niye Önemli?
Hüseyin Erkin
FİYATLARI YÜKSELEN KİMYASAL GÜBRE FOTOĞRAFI
ÖZCAN AYGÜN
EDİRNE GAZİ OSMAN PAŞA ORTAOKULUNUN KAZANDIĞI ULUSAL BAŞARI VE ÇANAKKALE SAVAŞLARININ 106. YIL DÖNÜMÜ
MUSTAFA ERSOY
MUHALEFET ETMEK, BOZGUNCULUK MU? İHANET ETMEK Mİ?
Levent Büdüş
SİS DAĞILINCA
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
MESAFELER VE ÖLÇÜLER - ÖLÇÜTLER
Psikolog. Buse BAŞKÖYLÜ
KORONAVİRÜS SALGINI SÜRECİNDE KAYGIMIZI YÖNETMEK
Derya Kurbay
Bunun sonu ne olacak?
Burhan Aytekin
19 Mayıs Gençlik Bayramı Kutlu Olsun
EKREM KANTUR
Devlet ihtiyaç sahiplerine destek oluyor!
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER
Mehmet Ali ESMER
Mehmet Ali ESMER
Hüsnü Sarıgül
ABDULLAH GÜRGÜN
ŞAHVER HÖBEK