Ertan Çekiç
DAVRANIŞLARIMIZIN NEDENLERİ
Yayın Tarihi: 19 Kasım 2019, Salı
Diğer Yazıları

İnsanların davranışlarını etkileyen birçok neden sayılabilir. Bunlar sosyal çevreden, aileden, genetik olarak gelen vb. gibi birçok neden olabilir. Davranışlarımızı çeşitli yollardan öğreniriz. Bu yollar bizim davranışlarımızı geliştirdiği gibi aynı zamanda davranışlarımızın kısıtlanmasına da sebep olabilir. Mesela bir şeyi yapamayacağımızı öğrenmişsek onu yapmak için çaba harcamayız ya da o şey üzerine düşünmeyiz. Böyle olunca o şeyi yapamayız. Sonu olmayan bir döngü gibi değil mi? Ama bunu da öğrendik. Buna, öğrenme psikolojisinde ‘öğrenilmiş çaresizlik’ deniyor.

Kişinin girişimleri sonucunda hep başarısız olması ve başarısızlığı kabullenerek hedefi başarmayı denemeyi bırakmasına öğrenilmiş çaresizlik denir. Kişi deneyimleri ve sürekli başarısızlık ile konu ve kendisi hakkında negatif genellemelere varır ve girişimde bulunmayı bırakır. Başka bir deyişle Öğrenilmiş çaresizlik, genelde kişilerin bazı durumlarda çok sayıda başarısızlık yaşayarak tekrar yapsa da olayların kendi kontrolünde olmadığını, o konuda bir daha asla başarıya ulaşamayacağını düşünüp, bir daha deneme cesaretini kaybetmesidir. Öğrenilmiş çaresizlik, geçmişteki acı deneyimlerden çıkarılan negatif şartlanmaların bugünkü davranışları belirlemesidir. Öğrenilmiş çaresizlik olan kişilerdeki ilk işaret hayata dair tutkularının zedelenmesi yada yitimidir.

4 maymunu bir kafese koymuşlar. Yukarda bir çanağın içinde muz dolu ve aşağı doğru uzanan muzları aşağı düşürecek bir ip. Yalnız bir detay var. Maymunlardan birisi ipi çektiğinde muz yerine bir kova buzlu su tüm maymunları ıslatıyor ve ıslanan maymunlar soğuktan tir tir titriyor.

1.    Maymun ipi çeker hepsi ıslanır ve üşür. İkinci maymun ipi çeker ve yine hepsi ıslanır ve üşür. 3. Maymun ipe yöneldiği zaman tüm maymunlar 3. Maymunu ipi çekmemesi için dövmeye başlarlar. 4. Maymun da diğer maymunlardan dayak yer.

2.    Kafese 4 maymun daha alınır. Yeni gelen maymunlardan biri hemen ipe uzanır. Fakat tecrübeli maymunlardan dayak yer. Kafese yeni gelen maymunlardan ikincisi ipe uzanır ve 5 maymunda onu dövmeye başlar. İşin ilginç tarafı ise en sert vuran maymun, kafese yeni alınan 1. Maymundur. Yani sebebini bilmediği halde ipe uzandığı için dayak yiyen maymun.

"Hiç uğraşma başaramazsın", "Ben de çabaladım ama olmadı", "Sen kim onu yapmak kim!", "Daha kırk fırın ekmek yemen lazım!" gibi kalıplaşmış sözleri çevremizden sıkça duyarız. Özellikle "Bizden adam olmaz!" şablonu var ki 'bizden' yerine "benden/senden/ondan" kelimelerini de çok rahat koyabilirsiniz. Bu ifadeler okul ya da iş hayatı önünde önemli tercihlerde bulunma durumundaki gençler için son derece şevk kırıcı nitelikte.

Nasıl aşabiliriz?

'Öğrenilmiş çaresizliğe' nelerin yol açabileceğini bilmek bile, bu döngüyü kırmak için başlangıç olabilir.Bir sınava girerken daha önceki başarısızlıkları ve çevrenin sözlerini unutun. Ortada hiçbir şey yokken "bu başarısızlığı kendinize ve çevrenize nasıl açıklayacağınızı" düşünmek yerine, 'sadece ve sadece' o sınavdaki sorulara odaklanın. Birinin size ‘yapamazsın’ demesine kulak asmayın. İstediğiniz neyse, onun üstüne gidin ve gerçekleşinceye kadar mücadele edin.

            Unutmayın ‘çaresizlikte’ öğrenilmiştir. Çarenin ‘siz’ olduğunu da öğrenebilirsiniz.

DİĞER YAZARLAR
OLCAY DAL
Mustafa Kemal Atatürk kimdir ?
ERCAN KERMAN
KES TIRAŞI
Ahmet Acaroğlu
KURTULUŞ  GÜNLERİ 
NURAN İKİZ
Çare ne?..
Recep ÇINAR
A–L–İ
CELİL ÖZCAN
“Büyük Atatürk, her geçen gün, daha da büyüyor!
Selçuk Duranlar
TÜRKİYE LİMANLARI COVİD-19 EKONOMİK ETKİ ANALİZİ (EKİM 2020)
Şükrü Akıllı
ATATÜRK ÖLMEZ BİR İDEALDİR.
Numan Özgür METİN
ORMANYA-MAŞUKİYE-SAPANCA DOĞA TURU
TURAN ŞALLI
GÜZEL(ŞUKAR) PARTİ  ROMANLAR İTİBARSIZLAŞTIRILMAMALI
Levent Büdüş
GÖÇMEN KUŞLAR
Zafer Dereli
YILLIK İZİNLERDE HAK KAYBI OLMAMASI İÇİN BAŞVURUMUZU YAPTIK
M. ENİS ŞENSEVER
SANAT NE İŞE YARAR? Dilara ÇOLAK -2-
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
Hüseyin Erkin
Nehirlerimizden anlaşmalar çerçevesinde faydalanmalı
Ertan Çekiç
HAYAL GÜCÜ
İHSAN KÖSE
AZİZ OLMAK
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
Pandemi büyük, geç olmadan ciddiye alalım
Psikolog. Buse BAŞKÖYLÜ
KORONAVİRÜS SALGINI SÜRECİNDE KAYGIMIZI YÖNETMEK
Derya Kurbay
Bunun sonu ne olacak?
Burhan Aytekin
19 Mayıs 2015 1938 yılında Coşkuyla Kutladığımız 19 Mayıs Gençlik Bayramı
EKREM KANTUR
Devlet ihtiyaç sahiplerine destek oluyor!
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER