Recep ÇINAR
Tarih, tekerrürden ibarettir
Yayın Tarihi: 23 Ekim 2019, Çarşamba
Diğer Yazıları

Milli şairimiz merhum Mehmet Akif Ersoy, ”İnsanlar geçmiş olaylardan ders alıp geleceklerini yönlendirmedikleri için aynı olayların benzerlerini yaşayabilirler” anlamında bu sözü kullanmış.

Osmanlı bir cihan devleti iken yapılan pek çok yanlışlıklar sebebiyle gücünü kaybetmişti.  Bu yanlışlıkların önemli bir tanesi ise kötü yönetimler sonucu borç almaya mecbur kalması idi. Osmanlı Devletinin ilk borçlanma nedenleri ve sonuçları neydi, nasıl oldu?

17 ve 18. Yüzyıllar Osmanlı Devleti’nin ciddi mali bunalımlarla karşılaştığı dönemdir. Merkezi idarenin mali yönden giderek zayıflaması, bir yandan Galata bankerlerinden faizle para toplarken bir yandan da paranın değerini sürekli olarak düşürmesini gerektiriyordu. Fransız bankalarından Galata bankerleri aracılığıyla 1840’lı yıllarda sağlanan ilk dış borçlardan sonra giderek tırmanan gereksinim ve baskılar, nihayet 1854 Kırım savaşının gerektirdiği ek finansman ihtiyacı ve gelir gider dengesinde yarattığı büyük açık üzerine Osmanlı’nın ilk tahvil ihracı yoluyla borçlanmasını doğurdu.  Mısır eyaleti vergi gelirlerinin teminat gösterilmesi ile 3.300.000 lira borçlanıldı.  Ancak bu istikrazdan (ödünç alma)  elde edilen gelirle askeri giderlerin dörtte birini bile karşılamak mümkün olamıyordu. Savaş harcamaları nedeniyle ertesi yıl bir daha tahvil ihraç edilmek zorunda kalındı. Bu kez Mısır’ın vergi gelirlerine ek olarak Suriye ve İzmir’in gümrük gelirlerini de karşılıkla göstermek suretiyle 5.500.000 lira alındı.

Bunların ardından yapılan istikrazlarla, 1858 yılında Londra’dan 5 milyon sterlin, 1860’da Fransa’dan 400 milyon frank alınmıştır. Alınmak zorunda kalınan bu borçlar, üretimi ve ulusal geliri yükseltmeye yarayacak alanlarda kullanılmayarak, en başta ardı ardına girilen savaşların finansmanı olmak üzere cari harcamalar, sarayların yapımı gibi yerlerde kullanılmıştı. Bunun sonucuda 20 yıl gibi kısa süre içinde Osmanlı İmparatorluğu ağır dış borç yükü altına girmiş, yıllık anapara ve faiz ödemeleri 11 milyon sterlini bulmuştu. Buna karşın Osmanlı maliyesinin tüm yıllık geliri 18 milyon sterlin kadardır. Başka bir deyişle devlet gelirlerinin %60’ının dış borç ödemelerine ayrılması zorunluluğu doğmuştu.

Ağır borç yükü altına giren ve bu borçları çeviremez duruma gelen, ayrıca yabancı devletler tarafından Hasta Adam olarak anılmaya başlayan devlete alacaklılar tarafından çeşitli çıkış yolları önerilmeye başlandı. Bunlardan biri de yaklaşık bir buçuk yüzyıl sonra benzer biçimde yinelenecek olan bir öneriydi. 9 Ekim 1873 tarihli Londra Times Gazetesi şunları yazıyordu: “Şu an Türkiye’ye yapılabilecek tek hizmet”;Gelir ve gider düzeninin, gerçek kurallarını iyi bilen, Sultan’ın bile müdahalesine izin vermeyecek şekilde düzenlenmiş engelleme ve sınırlamalarla korunan, prensip sahibi devlet adamlarının ellerine bırakarak ciddi bir şekilde garanti altına alana kadar, hangi nedenlerle olursa olsun bir tek şilin bile vermeyi reddetmek olabilir”.

Osmanlı’nın mali yükümlülüklerini yerine getiremeyeceğinin ilk resmi ilanı ise 1875’te alınan moratoryum (borç erteleme) kararı ile duyuruldu. Avrupa ve Amerika piyasalarını sarsan 1873 bunalımı, sermaye ihracının durmasına neden olunca, yeni fonlar bulamayan Osmanlı için dış borç ödemelerini durdurmaktan başka çare kalmamıştı. 200 milyon sterlini bulan bu borçların itibari değeri yarıya indirildi.

20 Aralık 1881’de “Muharrem Kararnamesi” ile borçların yeniden yapılandırılmasının yolları açıldı: “Düyun-u Umumiye İdaresi’’ kuruldu, devletin gelirleri bu idare tarafından toplanıp alacaklı ülkelerin hesabına aktarıldığı gibi yeni vergilerin konulması ve iç borçların yönetilmesi de aynı otoriteye terkedildi. Önce ekonomideki egemenliğini yitiren Osmanlı İmparatorluğu bir süre sonra da siyaset sahnesinde aynı akıbete uğramaktan kaçınamadı. Ekonomisi iflas eden devletin hukuksal varlığı da tarihe karıştı.Peki, Osmanlı’nın o günkü durumu ile bizim bu günkü durumumuzu karşılaştırdığımızda bir fark görebiliyor muyuz?                                                                            

İşte, geçmişte olup bitenlerden ibret alınca, kötü tarihin tekerrürü ile karşılaşılıyor! Dostça kalın…

DİĞER YAZARLAR
Recep ÇINAR
İsrail’e yardım uçtu! 
ERCAN KERMAN
YÜZ KİTABIN ÖZETİ
Ahmet Acaroğlu
BİR GARİP BAYRAM
NURAN İKİZ
Bayram Havası
Ertan Çekiç
YALNIZLIK
Levent Büdüş
 SEVMEK VE ANLAŞILMAK
Şükrü Akıllı
KORONAVİRÜS  NEDENİYLE SAHİLLERİMİZDE YAZ SEZONU ÇOK FARKLI GEÇECEK
İHSAN KÖSE
AZİZ OLMAK
TURAN ŞALLI
ASKERİ KIŞLAYI ALARMA GEÇİREN KAKAVA
M. ENİS ŞENSEVER
Mavi rengin ustasını yitirdik(1)
CELİL ÖZCAN
İzmir'in kara günü
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
Pandemi büyük, geç olmadan ciddiye alalım
Psikolog. Buse BAŞKÖYLÜ
KORONAVİRÜS SALGINI SÜRECİNDE KAYGIMIZI YÖNETMEK
Selçuk Duranlar
Tedarik zinciri kırıldı mı?
Numan Özgür METİN
SPORLA TARİHE ADIM ADIM
Derya Kurbay
Bunun sonu ne olacak?
Hüseyin Erkin
EDİRNEDE SİYASİ PARTİLER DEMOKRASİSİ…
Zafer Dereli
Rapor sonundaişe başlamadan yıllık izin kullanabilir miyim?
Burhan Aytekin
19 Mayıs 2015 1938 yılında Coşkuyla Kutladığımız 19 Mayıs Gençlik Bayramı
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
EKREM KANTUR
Devlet ihtiyaç sahiplerine destek oluyor!
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER