Tülay Çağlarer
Ramazanın vazgeçilmezi hurma
Yayın Tarihi: 22 Mayıs 2019, Çarşamba
Diğer Yazıları

İftar sofrasında orucumuzu hurma ile bozarız. Hurma, ramazanda, hemen hemen her sofrada başköşededir. İftar saatinin vazgeçilmezidir. İftarı hurma ile açmak insan sağlığı açısından önemlidir. İftar zamanına kadar aç kalan insanda halsizlik ve yorgunluk görülür. Hurma insanın oruçluyken yaşadığı halsizliğin önlenmesinde etkilidir. Oruç, hurma ile açıldığında kan şekerinin daha dengeli yükselmesi sağlanır.

Hurma ağacının tarihine de bir gözatalım.

Ana vatanının Ön Asya olduğu söyleniyor. Mezopotamya’da M.Ö. 4. Yüzyılda yapılmış birçok tarihi eserin duvarlarındaki eserlerde ve kabartmalarda hurma ağacı görülür. Babil’de hurma ağacı tarımı günümüzden 5 000 yıl önce yapılmaya başlanmıştır.

Tarihçi Heredot yazılarında hurma ağacı ormanlarından söz eder. Fırat ve Dicle arasında sık sık yağmur yağmadığından, nehirlerden kanallara sulama yapılarak tahıl ve hurma ağacı yetiştirildiğini, halkın hurma ağaçlarına çok iyi baktığını, erkek çiçekleri dişi çiçek dallarına astıklarını, meyvesini yediklerini ve hurmadan çok tatlı içecek yaptıklarını yazmıştır.

Hurma ağacının yaprağı tam bir ay durup, ay bitiminde düşer, yerine yeni yaprak gelirdi. Mısırlılar, hurma ağacının yaprağından bir çeşit takvim olarak da yararlanıyorlardı.

Afrikalılar ve Asyalılar için hurma ağacı kutsaldı. Yaprağı da barışın sembolüydü.

Romalılar için hurma ağacı yaprağı zafer sembolüydü.

İncil’de hurma, hayat ağacı olarak geçmektedir.

Hurmanın Müslümanlar için de ayrı bir yeri vardır. Kur’an-ı Kerim’de 23 yerde “Hurma ağacı”, “Hurma bahçesi”, “Hurma”, “Hurma kütüğü”, “Hurma dalı”, “Hurma lifi” şekillerinde hurmanın bahsi geçmektedir. 

Hurma ağacı Palmiyegiller Familyasından olup boyu 10-25 metre arasındadır. Ağaç tacında 40-80 adet, 2-3 metre boyunda, tüysü yaprakları bulunur. Hurma ağacı ortalama 60-70 yıl, en fazla 130 yıl yaşar. İlk çiçeklerini 7-9 yaşlarında verir, çiçekler yalnız 8-10 erkek veya dişi demetlerden oluşur. Hurma ağacı iki evciklidir. 50 ile 100 dişi ağaç için bir erkek ağaç dikilir. Döllenmeden oluşan meyveler kalitesizdir. Döllenme, erkek çiçekler, dişi ağaçlara asılarak, elle veya makineyle erkek tozlar püskürtülerek yapılır. Çiçek tozları 2-3 ay etkilerini kaybetmezler.

Hurma ağacının en verimli yılları 15-40 yaş arasındadır.

Bir hurma ağacı yılda 100-150 kilo hurma verir. Meyveler, hurma ağacı çiçek açtıktan 6 ay sonra olgunlaşır. Meyve 4-6 santimetre boyunda, sarı veya kırmızı parlak kabukludur. Her meyvenin sert, uzun bir çekirdeği vardır.

Hurma ağacı verdiği meyveye göre üçe ayrılır, meyvesi yumuşak etli, yarım yumuşak etli ve sert etli.

Yarım yumuşak etli hurma ihrac edilir. Sert ve unlu hurmadan bir çeşit ekmek yapılır. Tatlı olanlarından hurma şurubu elde edilir.

Hurma ağacının kökleri toprağın 6 metre kadar derinliğine iner. Bu nedenle çöl rüzgârlarına karşı dayanıklıdır. Bol suya ihtiyaç duyar. Bu derinlikte yeterli su olmazsa sulanması gerekir. Hurma ağacından meyve almak için su ve güneş gereklidir. İkisinden biri yeterli olmazsa hurma ağacı yetişmez.  Hurmanın meyve vermesi için halk arasında söylenen “Kökü sudan, tepesi ateşten(Güneşten) ayrılmamalı.” deyimi meşhurdur.

Hurmanın nelerinden, nasıl yararlanırız?

Hurmanın meyve çekirdekleri deve yemidir. Ayrıca hurma çekirdeği kavrularak kahve yerine kullanıldığı gibi ezilerek yağı da çıkarılır. Yağı alınan çekirdekler hayvanlara yedirilir. Çekirdekten üretilen sabundan mantar tedavisinde veya mikrop kırıcı olarak faydalanılır.

Yaprakları lifli bir yapıda olduğundan çok sağlam ve dayanıklıdır. Uzunluğu ortalama 4-6 metredir. Yapraklarından hasır, sepet, sandalye yapılır, sürgünlerinden şarap üretilir. Ağacı kereste olarak kullanılır. Hurma kütüğünden nakir adı verilen bir tür fıçı yapılır. Dalları baston yapımında kullanılır.

Hurma ağacından tatlı bir içecek elde edilir. Hurma ağacı, belirli bir yerinden hafifçe kesilerek 3 litre su alınır, kesik tekrarlanarak 3 ay boyunca günde 3 litre su elde edilir. Bu su şekerle karıştırılarak serinletici ve aromalı bir içecek yapılır.

Hurmanın içinde gizlediği değerleri de öğrenelim.

Hurmada, yaklaşık yüzde 30 oranında su, albümin, karbonhidratlar, seliloz, yağ, madeni tuzlar(Fosfor, demir, kalsiyum, kükürt, magnezyum, potasyom, sodyum, bakır, çinko, iyot, kobalt, manganez, molibten, silisyum, vanadyum), şekerler(fruktoz, glikoz, sakaroz), vitaminler(B1, B2, B6, C, karoten, PP) bulunur.

Hurmanın 100 gramında 700 miligram potasyum, 62 miligram fosfor, 2 miligram demir vardır. Yarı yumuşak hurmada yüzde 70 şeker, ekmek yapılan hurmada yüzde 20 şeker vardır.

Belli ki hurma bu içindekilerle bir şifa kaynağı. Birçok hastalığa iyi geldiği araştırmalar sonucu ortaya çıkmıştır. İşte hurmanın iyi geldiği hastalıklar:

-Kanser önleyicidir.

-Kalbi korur.

-Kilo verilmesine yardımcı olur.

-Alerjileri azaldır.

-Kemikleri güçlendirir.

-Sindirimi rahatlatır.

-Vücuttaki süt salınımını artırır.

-Anemi hastalıkları için doğal bir kaynaktır.

-Vücuttaki toksinlerin atılmasına yardımcı olur.

-Kan şekerini ve kan basıncını destekler.

-Karaciğer dostudur.

-Göz sağlığını korur.

-Sağlıklı kemiklere sahip olmaya yardımcı olur.

-Ruh sağlığını korur ve geliştirir.

Bu kadar çok yararı var diye bol bol hurma yenmemelidir. Diyabet ve tansiyon hastalarının çok fazla hurma tüketilmesi önerilmez. En fazla 3 adet hurma günlük ihtiyacı karşılamak için yeterlidir.

Bu kadar faydalı bir besin maddesini satın almak istediğimizde çeşitleri ve fiyatları karşısında kararsız kalabiliyoruz.

Ankara’nın tanınmış hurmacısı Kenan Kula, bu konuda bizi bilgilendiriyor.

Hurmaların çoğunun Medine’den geldiğini belirten Kula, 30 kadar hurma çeşidinin olduğunu söyleyerek “13 liradan başlayıp 130 liraya kadar çıkan hurma çeşidimiz var. 130 lira dediğimiz Peygamber Efendimizin diktiği rivayet edilen Acve hurması. Onun bir alt kalitesi de yine Efendimizin yiyerek oruç tuttuğu rivayet edilen Amber hurması.” diye konuştu.

Tüketicinin isteğine göre tercih edilebileceği hurma çeşitlerinin oluduğunu belirten Kula, Mebrum denilen Medine hurmalarının özellik olarak sert, sakız gibi ve tatlı olduğunu, tatlı sevmiyenlerin ve şeker hastası olanların tercih ettiği, şeker yoğunluğu az olan Sugi hurmasının da var olduğunu söyledi.

Ramazan ayında en çok tercih edilen çeşitlerin başında ise kilosu 85 liradan satılan, lif oranı ve besin değeri daha fazla olan Mejdul hurması geliyor. Mejdul hurmasının lif oranı yüksek olduğu için tok tuttuğunu vurgulayan Kula, bu hurmanın sahurda süt ile birlikte tüketildiğinde çok rahat oruç tutulabileceğini ifade etti.

Bu kadar bilgiden sonra biraz da gülümseyelim.

Abbasi Halifesi Harun Reşit, bir gün Bağdat şehrinin dışındaki bahçeleri gezerken, ihtiyar bir adamın Dicle Nehri kıyısında hurma fidanı diktiğini görür, yanına gider, sorar:

-Ey ihtiyar! Hurma ağacı 40 senede ancak meyve verir, sen ise yaşlısın. Meyvesini yiyemeyeceğin ağacı dikip de ne yapacaksın?

İhtiyar cevap verir:

-Gördüğünüz bu ağaçlar, daha önce başkaları tarafından sırf bizim için dikilmiştir. Ben de bu fidanı kendim için değil, benden sonrakiler için dikiyorum.

Bu cevap Harun Reşit’in hoşuna gider ve yaşlı adama, içinde para bulunan bir kese vererek ona bir iyilikte bulunur.

Adam verilen parayı aldıktan sonra sakalını sıvazlar ve Allah’a Şükür eder.

Harun Reşit:

-Niçin Allah’a Şükür ediyorsun? Diye sorduğunda, adam şu cevabı verir:

-Herkes diktiği ağacın meyvesini 40 sene bekledikten sonra ancak alır. Oysa ben bugün diktiği ağacı yemişini, bugün alıyorum, nasıl Şükretmeyim.

Verilen cevaplar Harun Reşit’in hoşuna gider, tekrar adama bir kese vererek bir iyilik daha yapar.

Bunun üzerine adam, bir kere daha Şükrettikten sonra konuşmasını şöyle sürdürür:

-Bu defaki Şükredişimin sebebi ise şudur: Başkaları ağaçlarının ürününü yılda bir kere alırken ben günde iki kere alıyorum.

Harun Reşit gülümseyerek vezirine döner:

-Yürü gidelim, bu ihtiyar bizde para bırakmayacak, der.

Madem ki ramazan ayındayız, yazımı bir ilahi ile renklendirelim.

 

Ağalar Hurmanın Kütüğü ilahisi

 

Aslı bir hurma ağacı

 Resulün nazenin tacı

 Aşka gelir acı acı

 Ağlar hurmanın kütüğü

 

Minbere çıkınca Rasul

 Kütük ağlar usul usul

 Hıçkırarak melül melül

 Ağlar hurmanın kütüğü

 

Baktı Rasul Feryadına

 Kütüğü bastı bağrına

 Yandı ağlaya ağlaya

 Ağlar hurmanın kütüğü

 

Minbere çıkınca Rasul

 Kütük ağlar usul usul

 Hıçkırarak melül melül

 Ağlar hurmanın kütüğü

 

Aldı Rasul kucağına

 Koydu minberin altına

 Dayanılmaz figanına

 Ağlar hurmanın kütüğü

 

Minbere çıkınca Rasul

 Kütük ağlar usul usul

 Hıçkırarak melül melül

 Ağlar hurmanın kütüğü

 

Hurmayı o kadar çok anlattım ki 1-2 adet yemek beni kesmedi. Kolay bir hurma tatlısı yapmaya karar verdim. Tarifini sizlere de veriyorum.

Malzemeler:

-1 litre süt.

-2.5 yemek kaşığı un.

-2.5 yemek kaşığı nişasta.

-1 çaybardağı şeker.

-1 paket vanilya.

-20 adet hurma.

Yapılışı:

Hurmaların çekirdeği çıkarılıp 4-5 yemek kaşığı süt ile püre kıvamına gelinceye kadar rondodan geçirilir. Diğer tarafta tencere ateşin üzerine konularak, süt, un, nişasta ve şeker, dibinin tutmaması için, sürekli karıştırılarak pişirilir. Koyulaşınca vanilya konularak karıştırılmaya devam edilir. Önceden hazırlanan hurma püresi de içersine eklenerek birkaç dakika daha karıştırılır. Pişen tatlı, istenilen bir kabın içine konularak önce oda ortamında soğumaya bırakılır. Sonra da buzdolabına kaldırılır. Yenileceği zaman (iftar vakti) üzeri süslenip servis edilir.

Yapana, yiyene afiyet olsun!...

DİĞER YAZARLAR
ERCAN KERMAN
GERÇEĞİN DİĞER YÜZÜ
Psikolog. Buse BAŞKÖYLÜ
Çocuklarda Öfke
TURAN ŞALLI
‘Hop hop temas yok.’
NURAN İKİZ
Kelebek
Selçuk Duranlar
Edirne serbest bölge projesi
Ahmet Acaroğlu
Kelimelerin arka bahçesi
Derya Kurbay
Bu hale nasıl geldik?
Recep ÇINAR
Tarih, tekerrürden ibarettir
Zafer Dereli
2020 YILI HARCIRAH MİKTARLARINDAKİ ARTIŞ ORANI BELLİ OLDU
Ertan Çekiç
BİR İSTEKTE BULUNMAK
Tülay Çağlarer
Kırklareli Gezisi
Teoman ÖZÇUHACI
ORTAYA KARIŞIK, LEZZETLİ BİR GAP TURU
CELİL ÖZCAN
Katledilişinin 20. yılında Kışlalı’yı saygıyla anıyoruz.
Burhan Aytekin
Mitolojide Türkler
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
EKREM KANTUR
Devlet ihtiyaç sahiplerine destek oluyor!
Numan Özgür METİN
Edirne Lavanta Tarla Günleri
M. ENİS ŞENSEVER
Demek her şey güzel oluyor
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
Şükrü Akıllı
Ülkemi yoran bir seçim daha
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER