Ertan Çekiç
Deneme yanılma ve öğrenme
Yayın Tarihi: 12 Mart 2019, Salı
Diğer Yazıları

Skinner’a göre öğrenme, davranışlarda meydana gelen değişikliklerdir. Edimsel koşullama kuramı, davranışçı yaklaşım içinde yer alan ve uygulama ortamlarında en sık kullanılan kuramlardan biridir. Edimsel koşullama kuramının temel ilkeleri şöyle sıralanabilir:

1. Öğrenme, çevresel değişikliklere bağlı olarak gerçekleşir. Davranışı, davranış öncesinde yer alan ve davranışı izleyen çevresel olaylar biçimlendirir. Edimsel koşullamada ABC ilkesi yer almaktadır. A davranış öncesi uyaranları, B davranışın kendisini ve C ise, davranış sonrası uyaranları ifade etmektedir.

2. Edimsel koşullama içsel durumlarla değil gözlenebilir, belli bir yolla ölçülebilir ve tekrarlanabilir davranışlarla ilgilidir. Ancak bu, duygular ve düşünceler gibi içsel özellikleri yok saymak anlamına gelmemektedir. Edimsel koşullama, içsel süreçlerin varlığını kabul etmekle birlikte, bu konuları inceleme alanının dışında bırakır.

3. Refleks tepkileri dışındaki tüm insan davranışları öğrenilmiş davranışlardır. Olumlu davranışlar gibi olumsuz davranışlar da öğrenme sonucunda kazanılmıştır ve aynı öğrenme ilkelerinin kontrolündedir. Öyleyse, öğrenme ilkelerine göre yapılacak düzenlemelerle, toplumsal ortamlarda ve eğitim ortamlarında, olumlu davranışları arttırıp olumsuz davranışları azaltmak olasıdır.

4. Davranış ve çevre ilişkilerini bilimsel olarak açıklayabilmek için, davranış ve çevre özelliklerinin fiziksel (gözlenebilir ve ölçülebilir) terimlerle tanımlanması gerekir.

5. Davranış ve çevre ilişkilerini bilimsel olarak açıklayabilmek için, davranış öncesi ve davranış sonrası uyaranlar ile davranışın oluşum sıklığını gözlemek ve kaydetmek gerekir.

6. Davranış ve çevre ilişkilerine ilişkin yasalar, tüm insan ve hayvan türleri için geçerlidir.

Edimsel koşullama kuramının öne sürdüğü ilkeleri tartışınız.

Edimsel koşullama ilkelerine ilişkin açıklamalardan sonra, şimdi de “Pekiştirme nedir? Kaç tür pekiştirme söz konusudur?, “Sönme nedir?”, “Ceza Nedir?”, “Ayrımlı pekiştirme nedir?” konularına değinelim.

Edimsel Koşullama Kuramının Temel Öğeleri

– Pekiştirme
– Olumlu Pekiştirme
– Birincil Pekiştireçler
– İkincil Pekiştireçler
– Olumsuz Pekiştirme
– Sönme
– Ceza
– Ayrımlı Pekiştirme

Pekiştirme

Edimsel koşullama kuramının en temel öğelerinden biri pekiştirmedir. İzlediği davranışın oluşum sıklığını arttıran davranış sonrası çevresel olay ya da duruma pekiştirme denir. Pekiştirme, olumlu ve olumsuz olmak üzere ikiye ayrılır. Olumlu pekiştirme, davranışı izleyen durumda, davranışın ilerde yapılma olasılığını arttırıcı uyaranın varlığıdır. Bu uyarana pekiştirici uyaran ya da kısaca pekiştireç denir. Örneğin, gülümseme, onaylama, “Aferin”, para, oyuncak. Olumsuz pekiştirme ise, davranışı izleyen durumda ortamdan bir itici uyaranın kalkmasıdır. İtici uyaranın ortamdan kalkması, izlediği davranışın ilerde yapılma olasılığını arttırır. Örneğin, pencereyi kapatınca soğuğun kesilmesi, özür dileyince azarlanmaktan kurtulma. Olumsuz pekiştirme, itici uyaranın ortaya çıkmasının engellenmesi (kaçınma) ya da sürmekte olan itici uyaranın sona ermesi (kaçma) biçiminde olabilir. TV programını gazeteden okuyup beğenmeyerek TV’yi açmama, itici uyaranın engellenmesine (kaçınma); sevmediğimiz bir şey başlayınca TV’yi kapama itici uyaranın sona erdirilmesine (kaçma) örnektir. Olumsuz pekiştirme, itici uyaranın ortadan kalkması ile gerçekleştiği için eğitim ortamlarında pek fazla kullanılmamaktadır. Olumsuz pekiştireçler okuldan ya da öğretmenden nefret etme, olumsuz benlik kavramı geliştirme gibi yan etkilere de yol açabilmektedir.

Olumlu Pekiştirme

Olumlu pekiştirme, bir davranışı izleyen durumda ortama bir uyaranın eklenmesiyle o davranışın ileride yapılma olasılığının arttırılmasıdır. Eğer hedef davranış azaltılmak istenen bir davranışsa, bu durumda da hedef davranışın yapılmaması, ortama uyaran eklenmesiyle sonuçlanır. Olumlu pekiştirmede yer alan uyarana pekiştirici uyaran ya da pekiştireç (UP) adı verilir. Örneğin gülümseme, bireyin başını okşama ya da bireye hoşlandığı bir nesne verme. Pekiştirme amacıyla sunulan pekiştirecin, pekiştirici özellik göstermesi için davranışın ileride yapılma olasılığını arttırması gerekmektedir. Pekiştireçler bireysellik özelliği gösterirler. Örneğin, bir birey için pekiştirici özelliği olan kitap okuma etkinliği, bir başka birey için pekiştirici olma özelliği göstermeyebilir. Dolayısıyla, pekiştireç sunarken, bireyin özellikleri ve tercih ettiği pekiştireçleri belirlemekte yarar vardır. İki tür pekiştireç vardır: a. birincil pekiştireçler, b. ikincil pekiştireçler.

Kaynak: http://notoku.com/skinnerin-edimsel-kosullama-kurami/#ixzz3qzInV5Na 

DİĞER YAZARLAR
ERCAN KERMAN
Kudüs’ü anlamak, dünyayı anlamaktır
Zafer Dereli
İstifa eden memur yeşil pasaport alabilir mi?
Recep ÇINAR
Temizlik imanın yarısı!
Selçuk Duranlar
Edirneli Nazmi
Ertan Çekiç
Önemli işlere öncelik ver
Psikolog. Buse BAŞKÖYLÜ
Üniversite Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
NURAN İKİZ
Mutfaktaki yangın
EKREM KANTUR
Devlet ihtiyaç sahiplerine destek oluyor!
Burhan Aytekin
Mitolojide Türkler
Teoman ÖZÇUHACI
Bayramdaki Avrupa gezisinden notlar
Tülay Çağlarer
Ramazan ayının geleneği: Mahya
Numan Özgür METİN
Edirne Lavanta Tarla Günleri
CELİL ÖZCAN
“Yeni askerlik yasa tasarısı” derhal geri çekilmelidir…
Ahmet Acaroğlu
Haziranda gülmek
M. ENİS ŞENSEVER
Resim Sanatında Cloisonnisme
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
Şükrü Akıllı
Ülkemi yoran bir seçim daha
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER
MUSTAFA ÇETİN
ALEVİLİK VE TOPLUMSAL BİRLİK