M. ENİS ŞENSEVER
        Yemiş Kapanı Hanı kazıları, bir Kültür Merkezi hikâyesi ve kurumsal öneriler    (1)
Yayın Tarihi: 31 Ekim 2017, Salı
Diğer Yazıları

        UNESCO dünya mirası ölçütleri, Türkiye’deki dünya mirası koruma uygulamaları kapsamında 16 Ekim 2017 tarihinde Prof. Dr Zeynep AHUNBAY(İTÜ) tarafından Edirne Ticaret ve Sanayi Odası’nda bir konferans gerçekleştirildi. Mimari yapıların aslına uygun rölöve, restitüsyon ve restorasyonundan(1), üzerinde orijinal olmayan eklemelere değin(sıva, harç ve tezyinat) açıklamalarda bulunuldu. İzleyicilerden de yanıtlar geldi. Yerleşimde zemin olarak yeryüzünün jeolojik yapılarının mimarideki öneminden de bahsedildi.

        Buna bir örnek oluşturan, İstanbul Zeyrek’te, Bozdoğan(Valens) Kemerinin altında inşa edilen Sosyal Sigortalar Kurumu(SSK) binalarıdır. Üç bloktan oluşan bu yapılar. Cumhuriyet dönemi geçiş mimarisinde görebileceğimiz saçaklı çatı sistemiyle, betonarme kâgir bir yapılar topluluğudur. Ağa Han mimarlık ödülü almıştır. Özelliği, hafif vadimsi zeminde, çevre yapılarıyla ve peyzajı ile topografyaya(2) uyumlu inşa edilmiş olmalarıdır. Üç blok, yükseklikleri kademeli olarak sıralanmıştır. Bu çok önemlidir. (Resim -1)

       Şimdi sizlere sunacağım, 1963 tarihli Edirne Kültür Merkezi(EKM) projesi de aynı benzer  topografik uyumla hazırlanmıştır. Daha da önemlisi, Orta Asya’dan Anadolu ya Türklerde gördüğümüz Kümbet(3)  formuna da yer verilmiş olmasıdır. Bugün çok tartışılan Selimiye gibi bir yapıyı görsel olarak engelleyen hiçbir aykırı forma da sahip değildir. Şu anda sürmekte olan Yemiş Kapanı Hanı(4) kazılarıyla birlikte bu kültür merkezinin de inşa edilmesi yerinde olur düşüncesindeyim. Tabi buna da bir bütçe meselesi olarak sonra da değineceğiz.

      İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi(İDGSA)’nin 1963-1964 Eğitim ve Öğretim yılında, Yüksek Mimarlık  Bölümü(3) hoca atölyelerinde, öğrenci çalışmaları adıyla proje ödevleri hazırlatılmıştır.(4) Bunlardan Sedat Hakkı ELDEM atölyesinde, Ural ALKAN adlı öğrenciye, Edirne Kültür Merkezi proje ödevi olarak verilmiştir. Belli ki bunlar bitirme-mezuniyet ödevleridir. Düşünüyoruz da, öğrencilere böylesine farklı ödevler verilmesi sıradan değildir. Demek ki o yıllarda bir kültür merkezi düşüncesi vardı ve bir şekilde projelendirildi.

  

   İzleyeceğiniz çizimlerde EKM’nin vaziyet planları, kesitler ve yerleşim aksına göre Güney Doğu, Kuzey Batı, Güney Batı, Kuzey Doğu cephelerinin görünümleri yer almaktadır.( Resim -2)EKM’nin plandaki konumu, Selimiye Camiini güney doğu cephesinde yer alan vakfiyesi Arasta ‘bedesteninin’ sol ön tarafındadır. Yemiş Kapanı Hanı kazılarının kuzey doğusunun sağ tarafında kalmaktadır. Yani bugünkü ordu evinin yanından Kıyık istikametine giden yolun(Kıyık Cad.) kenarında, üstünde hatıra fotoğrafı çekilen alandır.( Resim-3)

       Bugün Selimiye’nin güney batı cephesindeki meydanın üzerinde, o yıllarda tespit edilen yapılar şunlardır. Arastanın orta kapısının sağında yer alan çocuk kütüphanesi(Bugün, Edirne Kültür – Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 2003), Orta kapının önünde, EKM’nin kuzey batı cephesinde yıkıntılar. Bu gün kullanımda olan Edirne Belediyesi binasının önündeki yolun üzerinde, sağında ve solunda eski ahşap dükkânlar. Alanın yine kuzey batı aksında, belediyenin önünden geçen yolun üzerinde Gazi İlkokulu. Alanı çapraz kesen, bugün Mimar Sinan heykelinin yer aldığı köşeden itibaren başlayan, bugünkü Kıyık yoluna bağlanan hafif batı-doğu yönünde yer alan bu sokağın üzerinde yine eski ahşap dükkanlar. Bu sokağı doğusunda, EKM’nin altında kalan Kare planlı, dört kenarını çevreleyen duvarlarının üstünde sıralı 41 adet kubbeden oluşan örtü sistemiyle Bal Kapanı Hanı bulunmaktadır. Bu hanın doğu cephesinin önünde, Arastanın kuzey batı girişine çıkan bir sokak bulunmaktadır. Bu hanın bu cephesinde girişi mevcuttur. Bu cephe duvarlarının sol kısmımın üstünde üç kubbe, biraz daha büyük olup, sağ kısmındaki üç kubbe Manastır tonozu tarzındadır. Bal Kapanı Hanın güney cephesinde, yapıya bitişik dış dükkânlar bulunmaktadır. Bu hanın güneyinde, dış dükkanlarının karşısında Havlucular Hanı yer alır. Hatta bu yapı, bugün Ordu Evinin yanından başlayan Kıyık yolunun(Kıyık Cad.) ve yine bu günkü Margi Marketin yan sokağının(Kadirhane Cad.)çıkışına dek kapattığı görülmektedir. Bu hanın batısında ise tarihi hamam bulunmaktadır (Mezit bey Hamamı.) Bu vaziyet planına göre, şimdiki kazı alanı, hamamın kuzey batısında ve yerinde olmayan Bal Kapanı Hanı üzerinde yer almaktadır.( Resim -3)

       

   Zamanla yıkılıp üstü örtülen Yemiş ve Bal Kapanı yapılarının görsellerinden birine de, Cumhuriyet Halk Partisi’nin 1938-1943 yıllarında gerçekleştirdiği Yurt Gezileri ve Yurt Resimleri kapsamındaki çizimlerinde ulaşıyoruz. Bu resimler bir belge niteliğindedir. Hem de Türk sanatkârını çalıştırmak ve geliştirmek(inkişafı) için teşvik niteliğindedir. İlk yurt gezilerinden itibaren, 1 ay ve 1.5 ay gibi değişen zaman dilimlerinde, beş aşamada gerçekleşmiştir. Birinci gezide Cemal TOOLU, Mahmut CÜDA, Zeki KOCAMEMİ öne çıkan isimler olmuştur. Ürettikleri yapıtlar ve satış oranlarıyla en çok ilgi gören sanatçılardır. Birinci gezide Mahmut CÜDA Trabzon ve sonrasında Bitlis’e gitmiştir. Manzaralarının çoğunu CHP’nin yurt gezileri etkinliklerinde üretmiştir. Kentin sokaklarını, mimari ve anıtlarını hem belgelemiş, bilgili ve sabırla estetik olarak da kalıcı kılmıştır. Bu yönüyle M.CÜDA ilgi çeker ve yurt gezileri sonrası aldığı teklifle TBMM için hazırladığı Edirne resimleri ortaya çıkar. Selimiye camii-1954, Ulu Camii(Eski cami)-1955 ve Üç şerefeli Camii- 1955’den oluşan yağlı boya tablolarını yapar. Konumuzu oluşturan resim ise Selimiye Camii resmidir. Edirne- İstanbul yönündeki yol üzerinden görüntülediği çalışmasında o zaman ayakta olan fakat yıkılmaya yüz tutmuş Yemiş ve Bal Kapanı hanlarını görebilmekteyiz. 1963’deki vaziyet planı ile M.Cüda’nın resmi arasında tam paralellik de göremiyoruz. Proje ödevi için gözlem yapılmışsa, resimde ön planda olması gereken eski ahşap yapılar yok ve izlenen yol da aks kayması söz konusu.(Resim -5)

DİĞER YAZARLAR
MELTEM BABACIK (dytmeltembabacik@gmail.com) (inst: 360beslenme)
LİMONUN ZAYIFLATICI ETKİSİ VAR MI?
Zafer Dereli
11 YAŞINDA ENGELLİ ÇOCUĞU OLAN ANNEYE İDARİ İZİN VERİLİR Mİ?
Selçuk Duranlar
COVID-19 VE KÜRESEL DEĞİŞİM
ERCAN KERMAN
DERE SUYU
Ahmet Acaroğlu
POLİTİK  ASTROLOJi  VE  MUHARREM İNCE 
Recep ÇINAR
Eğitimde neredeyiz?  
MUSTAFA ERSOY
MUHALEFET ETMEK, BOZGUNCULUK MU? İHANET ETMEK Mİ?
Şükrü Akıllı
EMEKLİLERİN SENDİKAL HAK VE MÜCADELESİ
TURAN ŞALLI
ÇİNGENELER 2023 UZAYDA
CELİL ÖZCAN
ONURSAL GENEL BAŞKANIMIZI SAYGI VE ÖZLEMLE ANIYORUZ
NURAN İKİZ
Meyve Fidanı
Numan Özgür METİN
ORMANYA-MAŞUKİYE-SAPANCA DOĞA TURU
Levent Büdüş
SİS DAĞILINCA
OLCAY DAL
Bir öğretmen ne ister?
M. ENİS ŞENSEVER
SANAT NE İŞE YARAR? Dilara ÇOLAK -2-
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
Hüseyin Erkin
Nehirlerimizden anlaşmalar çerçevesinde faydalanmalı
Ertan Çekiç
HAYAL GÜCÜ
İHSAN KÖSE
AZİZ OLMAK
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
65 YAŞ ÜSTÜNÜ “KORUMAKTAN” VAZGEÇİN ARTIK
Psikolog. Buse BAŞKÖYLÜ
KORONAVİRÜS SALGINI SÜRECİNDE KAYGIMIZI YÖNETMEK
Derya Kurbay
Bunun sonu ne olacak?
Burhan Aytekin
19 Mayıs 2015 1938 yılında Coşkuyla Kutladığımız 19 Mayıs Gençlik Bayramı
EKREM KANTUR
Devlet ihtiyaç sahiplerine destek oluyor!
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER