Burhan Aytekin
Otman Baba Dergâhı’nda yaşatılan gelenekler
Yayın Tarihi: 10 Temmuz 2017, Pazartesi
Diğer Yazıları

Ailemin Bulgaristan Haskovo “Hasköy” doğumlu olup gençlik yıllarını bu coğrafyada yaşadığını ve zorunlu olarak Türkiye’ye göç ettiğini birçok kere yazılarımda belirtmiştim.

Günümüzde fırsat bulduğumda sık sık Bulgaristan’da ailemin yaşamış olduğu yerleri görmek üzere gitmekteyim. Ayrıca, Bulgaristan’ın bazı bölgelerinde yapılmakta olan Festival ve geleneksel günlerini izlemek ve görüntülemekteyim.

Son olarak Edirne Cem Evi Dedesi Akın Çetin’in daveti üzerine Bulgaristan Haskovo’da bulunan Otman Baba Tekkesi’ne gittim.

Bulgaristan Haskovo’nın merkezine yakın olan bu ziyaret yerini merak etmeme rağmen bir türlü gitme fırsatım olmadı. Edirne Cem Evi’nin bana yapmış olduğu davetle gitmek kısmet oldu.

Bu gezinin notlarını Edirne Yenigün okurlarına bu güne kadar iletememe sebebim de Ramazan Bayramı’nın araya girmesi oldu.

 

Otman Baba Dergâhına gidiş

Sabahleyin Edirne Cem Evinden grup olarak yola çıktık. Kapıkule gümrük işlemlerinden sora önce, Svilengrad, Harmanlı, Haskovo’ya ulaşarak Kırcaali yoluna aracımız yöneldi. Haskovo çıkışından 3 km sonra vardığımız köyün bitiminde sağ taraftaki köy yoluna saparak Otman Baba Dergâhının olduğu Teketo köyüne yöneldik.

Rodop dağlarının başlangıç bölgesinde, yamaca kurulmuş ağaçlık görümünde bulunan Teketo köyünün girişinde bizim grubu yetkililer karşıladılar. Park yerindeki araçların plakalarından gördüm ki birçok grup Türkiye ve Avrupa’nın birçok ülkesinden gruplar halinde geldiğine şahit oldum.

Karşılayan yetkili, bizim grubu Otman Babanın Türbesine götürdü. Türbenin girişinde iki yatak bulunuyordu. Bahçede bulunan türbeyegelen misafirler inançları doğrultusunda dualarını yaptılar. Mumlarını yaktılar ve türbenin bir yerinde bulunan kumbaraya dilek parası atıldı.

Otman Baba’nın Türbesinin alt tarafında onun müritlerin bulunduğu başka türbeye gidildi yine dualar ve mumlar yakıldıktan sonra yamacın alt tarafında bulunan bir sundurmaya gidildi. 30 veya 40 metre uzunluğunda olan bu mekânda gelen misafirler masalarda oturuyor ve yapılmakta olan açık arttırmaya katılıyordu.

Sizlere arttırmadan bahsedeyim: Otman Baba türbesine adakta bulunanların kurbanları önce kesiliyor, parçalara ayrılıyor daha sonrada toplumun önünde açık arttırmaya sunuluyordu. Ayrıca, bağışlanan giyecek vediğer eşyalarda açık arttırmaya çıkarılıp, elde edilen arttırma parasının üç kişilik heyet tarafından kayıt altına alındığını gördüm.

Tekkenin girişinde Dergâha gelenler imkânları elverdiğince bağış yapıyorlardı. Otman Baba Dergâhının sınırları dâhilinde toplanan tüm nakit paralar gün sonunda bir yerde birleştirilerek bir yıl sonrası yapılacak Maya da kullanıldığınıyöneticiler söyledi.

Köyün yüksek bir yerinde özel inşa edilen mekânda o gün köye gelen misafirlere etli pilav verildi. Yemek sonrası, bulanan Dedeler inançları doğrultusunda yemek duaları yaptılar.

Benim uzun yıllardır gitmeyi arzuladığım fakat bir türlü görme kısmetine erişemediğim bu etkinlik,en önemli olan özelliği Alevi Bektaşi inanç önderlerinden Otman Baba’nın Bulgaristan Haskovo Teketo Köyündeki türbesi ve dergâhında yapılan etkinliği izleme şansına ulaşmamdı. Bu etkinliği görmemi sağlayan Edirne Cem Evi Dedesi Akın Çetin’e huzurunuzda teşekkür ederim.

Otman Baba

Sizlere biraz olsun Otman Baba’dan bahsetmek isterim.

Balkanlarda en yaygın olan tarikatlardan biri Bektaşî tarikatıdır. Kuzeydoğu Bulgaristan ise bu tarikatın yoğun faaliyet gösterdiği bir bölgeden biridir.

Evliya Çelebi Seyahatnamesinde, Hasköy dolaylarındaki Bektaşî tarikatına ait Otman Baba Tekkesi’nde bir mekteb bulunduğunu belirtmektedir.

Otman Baba adı her zaman Sarı Saltuk, Kızıl Deli Sultan gibi batıda tekke kurmuş pirlerle birlikte anılır. Otman Baba’nın doğumu konusunda yeterli bilgi bulunmamasına karşın onun 1478’de Hakka yürüdüğü hakkında kayıtlar vardır. Tekkesi Bulgaristan sınırları içinde bulunan Hasköy’dedir. Ölümünün hemen ardından kendi adına yazılmış Otman Baba Velayetnamesi’yle ünlenmiştir. Bu Velayetname yol evlatlarından Küçük Abdal tarafından kaleme alınmıştır. Bu yol evladı Otman Baba’nın yolunu iyi öğrenmiş, onun tarikatının yollarını, geleneklerini, tekkesinde neler yaptığını, neler yapmak isteyip de yapamadıklarını çok iyi bilen bir halifesidir.

Velayetname’de Otman Baba şöyle anlatılmaktadır.

“Ela gözlü, yassı yağırnılı, kızıl benzi vardı. Mücessem heybetli, nazan ibretli, zahiri kuvvetli, batın nihayetsizdi.”

Bu velayetnameye göre

  • Şeyh Otman Babayedi dilimli taç giyer,
  • Bunlardan iki dilimlisi Elifi Horasani,
  • Dört dilimlisi de Hüseyin’i taç diye adlandırılmıştır.

Balkanlar’da yayılma bölgesi, Romanya’da Babadağ’dan başlayarak bütün Karadeniz kıyısınca uzanır. Kuzey-doğuda Silistre’yi, Dobruca, Kubrat, Razgart, Rusçuk, Targovişte, Sliven, Yanbol, Otman Baba taifesinin bulunduğu Haskova Kırcaali ile Rodop dağlarına ve Balkanların en büyük Kızılbaş merkezi olan ünlü Kızıl Deli tekkesinin bulunduğu Yunanistan’da Dimetoko’ya kadar Deliorman bölgesini içine alır”

Otman Baba, Sarı Saltuk, Kızıl Deli Sultanlar olmasa idi Balkanlarda insansal fikirlerin, yani özü insan diyen, eşit üretip, eşit paylaşım yapan fikirler belki de uzun bir süre yayılma olanağı bulamayacaktı.

Otman Baba’nın yaptıkları hizmetler ve yetiştirdikleri öğrenciler Rumeli topraklarını adeta fethetmiş gibidirler. Adı Hüsam Gani de olsa bunlar bu babanın adının duyulması için hiç de fark etmeyecekti.

Bulgaristan’ın Yunanistan’la birlikte yaklaşık 600 yıl Osmanlı ve dolayısıyla Türk yönetimi altında kalan Bulgaristan’da, Aleviler Bektaşiler her zaman varlıklarını koruyabilmişlerdir. Zaman zaman yoğun göç dalgaları içinde bu inanç mensupları da, Anadolu’ya gelmiş olsalar da, özellikle Kuzdeydoğu, Batı ve Güney Bulgaristan’da yaşamlarını sürdürmüşler, günümüzde de aynı şekilde inançlarıyla kültürleriyle varlıkları devam etmektedir.

Günümüzde en yoğun Alevi Bektaşi varlığı Bulgaristan’ın Razgrat, Silistre, Kotel (Yablonova), Kırcaali ve Haskovo’dadır. Alevi Bektaşi toplulukları arasında farklı isimlendirme olsa da, daha çok burada inanç önderleri olarak Akyazılı Sultan’ın, Demir Baba’nın, Musa Baba’nın, Hüseyin Baba’nın, Yunus Abdal’ın, Elmalı Baba’nın, Odman Baba’nın, Süceattin Veli’nin, Seyyid Ali Sultan’ın, Hacı Bektaş’ın manevi etkileri tüm canlılıklarıyla yaşamaktadır.

Yapılan İbadetler

İbadetlerin çoğu genel olarak sonbaharda başlayıp, ilkbaharda nihayetlenmektedir. Harman Tavuğu, Güz Dönümücemlerin başlama tarihidir. Yani açıkça mevsimsel geçiş ibadetleri içinde belirgin bir başlama noktasıdır. İnsanların tarım hayvancılık işleriyle yoğun bir şekilde ilgilenmeleri nedeniyle, bu işlerin halledilmesi ibadetlere de yansımaktadır. Nihayetinde 21 Mart Nevruz, gün dönümünde ise, yine çok önemli ibadetler yapılıp insanlar inanç önderi, dede, babalar tarafından serbest bırakılmakta, herkes kendi işine gücüne bakmakta, tarım ve hayvancılık yaşamı bunda etken olmaktadır. Yazın ise yine adak kurbanları nedeniyle ibadetler devam edebilmektedir.

İnanç önderi olan babalar eşleriyle birlikte ve onların çevresinde bulunan bazı canlarla Perşembe akşamları çerağlarını uyarmaktadırlar. Yani cemler yürümese de inanç önderinin bulunduğu evlerde dualar eşliğinde çerağlar her zaman yakılmaktadır. Bu da ne olursa olsun, duanın, ibadetin tümüyle ara vermeden sürdürülmesi gerektiği imajını vermektedir.

Muharrem orucu tutulmakta, Ramazan orucu tutulmamaktadır. Cemler yapılmakta, namaz kılınmamaktadır. Türbeler, kutsal mekânlar ziyaret edilmekte, bez bağlama, mum yakma, kurban kesme, dua etme, buralardan medet dileme her yerde sürmektedir.

Bazılarının söylediğinin aksine, Bulgaristan Alevi Bektaşi toplumunda bir Sünnileşme ve asimilasyon asla yoktur. Dış baskılarla ve planlarla yapılmaya çalışılan eylemler boşa çıkmakta, insanlar her halükarda inançlarını yaşatmaktadırlar.

Alevi Bektaşi inanç ve kültürünün en önemli sembol merkezlerinde Modern manada Alevi –Bektaşi dernekleri kurulmakta, Türkiye’deki gibi cemevi temelleri atılmaktadır.

İnanç önderlerinin en büyük şikâyeti ise gençlerin cemlere ilgisizliği, yolun, inancın yaşayıp yaşayamadığı konusundaki endişeleridir.

Haskovo Bölgesinde bulunan diğer Dergâh ve Türbeler

  • Otman Baba, Haskovo: Her yıl Sonbahar’da “Maye Yapma” Geleneği Bu Dergâh Çevresinde Oluyor.
  • Hıdır Baba Türbesi: Haskovo: Karalar (Gorna Krepost (Kale)) (Fazla bilinmemesine rağmen Rumeli’deki En eski ve önemli Türbelerden birisidir.
  • Kıdemli Baba: Yeni Zağra Pıdarevo (Padarevo), Demir Baba Velayetnamesi’nde de hayatı hakkında bilgiler bulunan en önemli erenlerden birisi. Eskiden çok fazla ziyaret edilirken son zamanlarda bu ziyaret çok azalmış. Türbe tahrip edilmiş.
  • Hamza Baba Türbesi: Haskovo, Harmanlı’da büyük 8 köşeli türbe.
  • Abdülmümin Baba: Haskovo, Eski Zağra Tekke Köy’de
  • Demir Hanlı Ali Baba: Haskovo, Alan Mahalle’de
  • Ali Baba: Haskovo, Kavak Mahallesi’nde
  • Karaman Baba: Haskovo, Karamanlar Köyü’nde
  • Kurt Baba: Haskovo, Öksüz Köyü’nde
  • Alvanlar (Yablonovo): Ali Koç Baba (Dede)’nin oğlu olduğunu bildiğimiz Hüseyin Baba’nın soyuyla birlikte Gerlova (Burada eskiden Girlevo kasabası varmış) Bölgesi, Eski Zağra (Stara Zagora) İli, İslimye (Sliven) ilçesi, Kotel’e (Kazan) bağlı Y(J) ablanovo (Elvanlar (Alvanlar)’da yaşayan köklü bir geleneği var. Bir ilçe merkezi büyüklüğü kadar olan Alvanlar’la beraber bölgede Veletler (Mogilets) ve Küçükler (Molkoselo)’da birçok türbe var.

Bulgaristan’da Haskovo (Haskov) ve Kırcaali Bölgesi’nde ki Alevi Köyleri: Otman Baba çevresindeki köyler: Tekke, Karalar, Paşaköy, Beyköy, Alanmahalle, Babalar, Pındıcak, Koşukavak, Kocakışla, Güveçler, Koçaşlı, Rahmanlar, Yenişarköy, Elmalı, Sürmenler, Karamanlar, Balolar… gibi.

Sizlere biraz olsun Otman Baba ve Alevilik hakkında bilgi sunmuş bulunmaktayım. Başka bir yazımda buluşmak üzere hoşça kalın.

Yararlandığım kaynaklar: Kaynaklar

  • http://dogukandogan5477272.blogcu.com/otman-baba/19909440
  • http://docplayer.biz.tr/9290339-Bulgaristan-bektasi-tekkelerinden-bir-ornek-vranikon-hafiz-baba-tekkesi.html
  • (Tscudi, 1960: 1161-1163).
  • (Gueorguieva, 1998).
  • (Melikoff, İrene: Uyur iken Uyardılar, s.140 )
  • http://www.alevihaberajansi.net/balkanlarda-aleviler-bektasiler-bulgaristan/
DİĞER YAZARLAR
Ahmet Acaroğlu
POLİTİK MAYINLAR  ve KÜLTÜREL TUZAKLAR 
Recep ÇINAR
Domuzdan post, gâvurdan dost olmazmış!      
ERCAN KERMAN
TÜRKİYE GLOBALLEŞMİŞ
Seyide ESEN
ETUS’la geçmişe yolculuk
Selçuk Duranlar
İHRACAT
Zafer Dereli
KALICI BİR REFAH PAYI UYGULAMASI İSTİYORUZ
MELTEM BABACIK (dytmeltembabacik@gmail.com) (inst: 360beslenme)
KIŞ MEVSİMİNDE ZAYIFLAMANIN YOLLARI
Şükrü Akıllı
EMEKLİYİ YOK SAYARSANIZ….
NURAN İKİZ
Bir Yeni Yıl Hikâyesi
Doç. Dr. Yeliz YEŞİL
Stresle Başa Çıkmak İçin Çeşitli Tavsiyeler
Numan Özgür METİN
GÜNÜBİRLİK GÖKÇEADA
TURAN ŞALLI (Roman Sivil Toplum Gönüllüsü)
Roman vatandaşlar nerede?
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
M. ENİS ŞENSEVER
Anadolu Uygarlıklarından İzler – Panel ve Sergi (3)
HAMİT PUHALOĞLU
Kefenin Cebi Yok…
ŞAHVER HÖBEK
Çocuklarda Nefes Farkındalığı
Mehmet Ali ESMER
BİR YANGIN HABERİNİN DÜŞÜNDÜRDÜĞÜ
OLCAY DAL
Cumhuriyet nedir ?
Ertan Çekiç
İNSANLARA NE İSTEDİĞİNİ SORSAYDIM, DAHA HIZLI GİDEN AT ÜRETİRDİM
CELİL ÖZCAN
SAKARYA ZAFERİ’NİN 100. YILI KUTLU OLSUN!
İHSAN KÖSE
İZ BIRAKANLAR
Hüseyin Erkin
FİYATLARI YÜKSELEN KİMYASAL GÜBRE FOTOĞRAFI
ÖZCAN AYGÜN
EDİRNE GAZİ OSMAN PAŞA ORTAOKULUNUN KAZANDIĞI ULUSAL BAŞARI VE ÇANAKKALE SAVAŞLARININ 106. YIL DÖNÜMÜ
MUSTAFA ERSOY
MUHALEFET ETMEK, BOZGUNCULUK MU? İHANET ETMEK Mİ?
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
MESAFELER VE ÖLÇÜLER - ÖLÇÜTLER
Burhan Aytekin
19 Mayıs Gençlik Bayramı Kutlu Olsun
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER
Mehmet Ali ESMER
Hüsnü Sarıgül
ABDULLAH GÜRGÜN
ŞAHVER HÖBEK