HAMİT PUHALOĞLU
Kanuni Sultan Süleyman'ın Irakeyn Seferi'nde (1533-1535) Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki Gelişmeler (5)
Yayın Tarihi: 06 Mayıs 2015, Çarşamba
Diğer Yazıları

Umumen Ümera-i Kürdistan ile ve bir bendegan-ı dergah-ı feth-aşiyan ile Tebriz caniblerine irsal olunub bu kulları dahi geru ecnad-ı nusret-mutad ile Amidden çıkub diyar-ı şark ile memalik-i mahmiye-i hakani hududuna karib olan bazı hisarların taife-i evbaş-ı dalalet-irşad ellerinde olub.... Kala-i Bayezid ve Erciş nam kalalar feth olunub, cümle-i muzafat ve mülhakatı ve tevabi ve levahiki ile eyadi-i ibad-ı südde-i zafer mutadda mazbut ve musahhar vaki oldu. Tegayyurat-ı ara-i faside-i mülahide sebebi ile muattal ve hali olan cevami ve mesacidde ehl-i sünnet ve cemaat ayini üzere ezan okunub, ikamet-i salat-ı mefruza ve mesnune olunub ve camiinde cuma günü Hz. Sahib kıran-ı saadet-karinin ismi şeriflerine kıraat-ı hutbe okunub...[33] 
Adilcevaz Kalesi muhafızları firar edince Sünni ve Hristiyan ahali kale anahtarlarını İbrahim Paşaya getirmiş, böylece Adilcevaz, Erciş ve Bayezid kaleleri 23 Haziran1534de alınmış oluyordu. Han-ı Süvarike varınca, Van hakiminin hem bu kalenin hem de Amük kalesinin anahtarlarını gönderdiği görülmüş, Şam valisi Hüsrev Paşa ise buraların ilhakı için tertibat almak üzere görevlendirilmişti. 24 Haziran 1534de Siyavan kalesi hakimi, Mahmudlu Türk aşiretinden, Emir Bey bizzat kalenin anahtarlarını getirmiş, Şii-Safevilerin müstahkem kalelerinden Toprak-kale fetholunmuştu[34]. 
Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki şehirler, kaleler ve topraklar bir bir Osmanlı Devletine ilhak ediliyordu. Başta Van olmak üzere, Amük, Hoşab, Siyavan, Bidkar, Cerem, Eleşgird, Ahtamar, Adilcevaz, Ahlat, Erciş, Vastan, Hel, Tanuza, Ruşeni, Bayezid vs. kaleler alınmıştı. İbrahim Paşanın arizasında belirttiğine göre, Osmanlı askerlerinden bir ferd telef olmayub Şam Beylerbeyisi Husrev Paşa herbir kalenin ahvalini tadarik için, buraların dirlik ve düzenliğine memur edilmiş, diğer kethuda ve muhafızlar da tayin edilmişti[35]. Bu isabetli ve karşılıklı anlayış içerisinde meydana gelen olumlu gelişmeler, yapılan girişimler ve İbrahim Paşanın yerli yerinde aldığı diğer tedbirlerden sonra Osmanlı Ordusu, Şii-Safevi topraklarına girerek Tebriz yönünde harekete geçmişti. 
Serasker İbrahim Paşa, Temmuz 1534de, Şah Tahmasbın Horasanda bulunduğunu, Tebriz şehrini de Şahın kayınbiraderi Musa Sultan adlı bir kimsenin savunduğunu öğrendikten sonra, Ulama Paşa ve Dulkadırlu Beylerbeyi Ahmed Paşayı önden göndererek, kendisi de müteakiben Azerbaycan topraklarına girmişti[36]. Öte yandan Kanuni Sultan Süleyman, henüz Irakeyn Seferine çıkmadan bir müddet önce validesi Hafsa Hatun 19 Mart 1534de, peşinden 16 Nisan 1534de İbn-i Kemal adıyla meşhur, Şeyhul-İslam Kemalpaşazade Ahmed Şemsüddin efendi vefat etmişti[37]. 
Kanuni Sultan Süleymanın bu meşhur seferi, kaynaklarımızda Irakeyn Seferi olarak zikredilir. Arapçada İki Irak manasına gelen Irakeynden maksat; Irak-ı Arab denilen Bağdat ve havalisi ile, Irak-ı Acem denilen kuzey batısı ki, Hemedandan Tebriz ve havalisine kadar olan bölgeyi içine alan coğrafyadır. Haziran 1533de İstanbulda Avusturya ile yapılan barış ahdinden sonra, Kanuni Sultan Süleyman, İran üzerine bir doğu seferi yapmaya karar vermişti. Ayrıca, Başvezir İbrahim Paşa, 6 Nisan 1534 de Halepten Diyarbakıra doğru yürürken Padişaha Zilkade gurresinde (14 Mayıs 1534) Anadolu caniblerine teveccüh-i hümayun buyurmaları uygun olacağını gönderdiği mektubunda bildirmişti. İbrahim Paşa, henüz Diyarbakırdan Şii-Safevi topraklarına doğru hareket etmeden evvel, Kanuni Sultan Süleyman büyük oğlu Saruhan valisi şehzade Mustafayı Defterdar Mahmud Çelebiye ısmarlayarak başkentte Kaimmakam olarak bırakmış ve Rumeli ordusunun bir kısmını alarak 11Haziran 1534 yılı perşembe günü Üsküdara geçmişti[38]. 
İbrahim Paşa, Azerbaycan topraklarına girdikten bir müddet sonra, Şah Tahmasbın askerleriyle beraber Horasandan çıkarak büyük bir ordu ile Tebriz istikametine yürüdüğü haberi üzerine, Kanuni Sultan Süleymanın gelişini hızlandırmak için hemen Ona bir ariza göndermişti[39]. 
Kanuni Sultan Süleyman, zaten 1525 yılı Temmuzunda Şah Tahmasba bir tehditname göndermiş ve Şii-Safevi Devleti üzerine yürüyeceğini bildirmişti. Hatta, sünni imam ve alimlerden şiiler aleyhine fetvalar bile almıştı[40]. Kanuni Sultan Süleyman gereken hazırlıkları, hayli geç de olsa yaparak, İstanbuldan altıncı Sefer-i Hümayuna çıkmıştı. 10-11 Haziran 1534 yılında İstanbuldan hareket eden Kanuni Sultan Süleyman; İstanbul, Galata, Üsküdar, Maltepe, Kıssahan Köprüsü, 

DİĞER YAZARLAR
Ahmet Acaroğlu
POLİTİK MAYINLAR  ve KÜLTÜREL TUZAKLAR 
Recep ÇINAR
Domuzdan post, gâvurdan dost olmazmış!      
ERCAN KERMAN
TÜRKİYE GLOBALLEŞMİŞ
Seyide ESEN
ETUS’la geçmişe yolculuk
Selçuk Duranlar
TEMSİL UYGULAMALARI
Zafer Dereli
EMEKLİLİK TALEBİNDEN  NE ZAMANA KADAR  VAZGEÇİLEBİLİR?
MELTEM BABACIK (dytmeltembabacik@gmail.com) (inst: 360beslenme)
KIŞ MEVSİMİNDE ZAYIFLAMANIN YOLLARI
Şükrü Akıllı
EMEKLİYİ YOK SAYARSANIZ….
NURAN İKİZ
Bir Yeni Yıl Hikâyesi
Doç. Dr. Yeliz YEŞİL
Stresle Başa Çıkmak İçin Çeşitli Tavsiyeler
Numan Özgür METİN
GÜNÜBİRLİK GÖKÇEADA
TURAN ŞALLI (Roman Sivil Toplum Gönüllüsü)
Roman vatandaşlar nerede?
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
M. ENİS ŞENSEVER
Anadolu Uygarlıklarından İzler – Panel ve Sergi (3)
HAMİT PUHALOĞLU
Kefenin Cebi Yok…
ŞAHVER HÖBEK
Çocuklarda Nefes Farkındalığı
Mehmet Ali ESMER
BİR YANGIN HABERİNİN DÜŞÜNDÜRDÜĞÜ
OLCAY DAL
Cumhuriyet nedir ?
Ertan Çekiç
İNSANLARA NE İSTEDİĞİNİ SORSAYDIM, DAHA HIZLI GİDEN AT ÜRETİRDİM
CELİL ÖZCAN
SAKARYA ZAFERİ’NİN 100. YILI KUTLU OLSUN!
İHSAN KÖSE
İZ BIRAKANLAR
Hüseyin Erkin
FİYATLARI YÜKSELEN KİMYASAL GÜBRE FOTOĞRAFI
ÖZCAN AYGÜN
EDİRNE GAZİ OSMAN PAŞA ORTAOKULUNUN KAZANDIĞI ULUSAL BAŞARI VE ÇANAKKALE SAVAŞLARININ 106. YIL DÖNÜMÜ
MUSTAFA ERSOY
MUHALEFET ETMEK, BOZGUNCULUK MU? İHANET ETMEK Mİ?
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
MESAFELER VE ÖLÇÜLER - ÖLÇÜTLER
Burhan Aytekin
19 Mayıs Gençlik Bayramı Kutlu Olsun
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER
Mehmet Ali ESMER
Hüsnü Sarıgül
ABDULLAH GÜRGÜN
ŞAHVER HÖBEK