HAMİT PUHALOĞLU
Kanuni Sultan Süleyman'ın Irakeyn Seferi (1533-1535) Öncesi Anadolu'da Ortaya Çıkan Bazı Gelişmeler(11)
Yayın Tarihi: 28 Nisan 2015, Salı
Diğer Yazıları

O gün sadece Kuzey Irak Osmanlılar;ın, Orta ve Güney Irak ise Safevîlerin elinde bulunuyordu. 
Kanunî Sultan Süleyman, İran Seferi;ni tasarlayıp fiiliyata geçmeden önce Şia mezhebinden olan İran;a karşı, Orta Asya;da bulunan; Semerkand, Buhara, Belh, Türkistan ve diğer Sünnî Türk hükümdarlarıyla, onlara tâbi büyük küçük, baba, oğul vs. Emirler;in kimler olduklarını, ne kadar kuvvetleri bulunduğunu tahkik ettirmiş, Şeybani Hânedanı olan bu Hanlar hakkında yakından bilgi toplamıştır. 21 Eylül 1532;de Bitlis Sancak Beyliği;ni asırlardır elinde tutan Şeref Han;ların Safevîlere tabi olması ve Bitlis, Hınıs, Muş yöresinin, Yavuz Sultan Selim ve İdrisi Bitlisi;den on yedi yıl sonra, Osmanlılardan tekrar Safevîlere geçmesi İran üzerine derhal sefer yapılmasını icab ettiriyordu. 
Osmanlı Devleti ile Şii-Safevî Devleti arasındaki münasebetler, esasen Çaldıran Savaşı;ndan sonra hiç düzelmemiş, Şah İsmail;in el altından Anadolu;ya yaptığı propaganda ve tahrik sebebiyle barış yapılmamış, onun hileli tekliflerine ve maskeli güler yüzüne asla itimad edilmemişti. Kanunî Sultan Süleyman, hem aradaki râbıtayı kesmemek, hem de Türkistan Türkleri ile Türkiye Türkleri;nin birlikte hareketini temin etmek ve bu arada iki tarafa da oldukça zararlı olan Şii-Safevî Devleti;ni tamamen ezip yok etmek için fikirler üretip, teklifler ortaya koymaya çalışmaktaydı. 
Bu cümleden olmak üzere İran Seferi;ne çıkmadan önce, Kanunî Sultan Süleyman Semerkand Han;ı Ebu Said (1530-1533), Buhara Hanı Ubeydullah (1533-1539), Türkistan Hanı Abdullah, Dubtiye Hâkimi Abdullatif ve Karakol hâkimi Abdulaziz vb. Sultanlar ile irtibat kurmuş bunları bilgilendirmiş, Kızılbaş-Safevîleri yok etmek için birlikte hareket edilmesini bildirmiştir. Kanunî Sultan Süleyman İran ile savaşa karar vermişken, Ubeydullah Han, Şah Tahmasp;ın Ulama Han;la mücadelesi üzerine Herat;ı muhasara edip, Horasan;ı da yer yer işgal ettirmiştir. Herat;ı bir buçuk yıl kuşatma altında tutmuştur. (1532). Şah Tahmasp ise bir taraftan Gürcistan;ı zapt ettiği gibi, 1533;te Herat;tan Belh;e yürürken, Osmanlıların Irakeyn Seferi;ne çıktıklarını duyarak Mâveraünnehri terke mecbur olmuştur. 
Kanunî Sultan Süleyman;ın bu hareketi karşısında, Şah Tahmasp;ta boş durmamış, babası Şah İsmail gibi, birinci derecede düşman gördüğü Osmanlı Devleti;ne kaşı, bir taraftan Anadolu;ya casusları vasıtasıyla Şii propagandasını körüklüyor, bir yandan da Kızılbaş-Türkmen isyanlarını çıkarttırıyordu. Osmanlıların Avrupa ile mücadelesi esnasında, kendi iç kargaşalıklarını düzeltip, Özbekler ile çarpışmaları sürdüren Şah Tahmasp, Mısır ve Suriye;de çıkan isyanları dahi tahrik edip destekliyordu. Bunun yanı sıra, Avrupa;daki; Almanya, Avusturya, Portekiz ve Macaristan gibi Devletler ve Papalık ile Osmanlılar aleyhinde ittifaklar sağlamaya çalışıyordu. 
Eğer, İran-Safevî Devleti, Osmanlı Devleti;ne karşı devamlı düşmanlık yapmasa idi ve Osmanlılar sadece Batı Cephesi ile uğraşmış olsalardı, Avrupa;nın çehresi muhakkak büsbütün değişirdi. Denebilir ki, Orta Avrupa;daki Türk fütûhât hareketini Charles Quint (Şarlken) değil, Şah Tahmasp durdurmuştur. Osmanlılar Dünya;nın bir numaralı Devleti olmanın şuurunu Kanunî Sultan Süleyman devrinde de taşıyordu. Kanunî yapacağı İran Seferi ile Doğu Anadolu;dan İran nüfuz ve hâkimiyetini atarak, Basra Körfezi;ne inip, Hint Okyanusu siyasetine devam etmek arzusundaydı. 
Şah İsmail-Yavuz Sultan Selim mücadelesinde de olduğu gibi, Safevî Devleti;nin yegane insan gücü Anadolu;daki Türkmenler-Türk boyları idi. Dinî bir motifle Şii Mezhebi;ni Safevî Devleti;nin temel politikası haline getirerek Türk unsurunu yine Sünn-i Müslüman Türkler;le karşı karşıya getirmekteydiler. Osmanlı-Safevî çatışması şüphesiz sırf dini-mezhebi değildi. Her İki Devlet;te sahip oldukları siyasî ve stratejik maslahatlarını kullanarak İslâm Alemi üzerinde büyük ve kuvvetli bir saltanat kurmak istiyorlardı. Kendilerine tuttukları mezhep sayesinde, taraftar ve destek sağlıyorlardı. Nihayet, Kanunî Sultan Süleyman ve Şah Tahmasp arasında 1533 yılında yeniden savaşmayı gerektiren sebepler doğmuştur. 
Osmanlı Padişahı ve İslam Halifesi adına hutbe okunan ve Kale anahtarları da gönderilmiş bulunan Bağdat;ı Kızılbaş zulmünden kurtarmak ve Irak;ı fethetmek üzere Divân-ı Hümâyûn;da karar verilince, Anadolu;da yaylağa çıkan Padişan;ın buyruğu ile toplar ve cephane önceden, yarar beyler ile Diyarbakır;a gönderilip, Beylerbeyiler ile Sancak Beyleri;ne sefer hazırlığı görmeleri için hükümler yollandı. 

DİĞER YAZARLAR
Ahmet Acaroğlu
POLİTİK MAYINLAR  ve KÜLTÜREL TUZAKLAR 
Recep ÇINAR
Domuzdan post, gâvurdan dost olmazmış!      
ERCAN KERMAN
TÜRKİYE GLOBALLEŞMİŞ
Seyide ESEN
ETUS’la geçmişe yolculuk
Selçuk Duranlar
TEMSİL UYGULAMALARI
Zafer Dereli
EMEKLİLİK TALEBİNDEN  NE ZAMANA KADAR  VAZGEÇİLEBİLİR?
MELTEM BABACIK (dytmeltembabacik@gmail.com) (inst: 360beslenme)
KIŞ MEVSİMİNDE ZAYIFLAMANIN YOLLARI
Şükrü Akıllı
EMEKLİYİ YOK SAYARSANIZ….
NURAN İKİZ
Bir Yeni Yıl Hikâyesi
Doç. Dr. Yeliz YEŞİL
Stresle Başa Çıkmak İçin Çeşitli Tavsiyeler
Numan Özgür METİN
GÜNÜBİRLİK GÖKÇEADA
TURAN ŞALLI (Roman Sivil Toplum Gönüllüsü)
Roman vatandaşlar nerede?
MUSTAFA ÇETİN
Alevilik ve toplumsal birlik
M. ENİS ŞENSEVER
Anadolu Uygarlıklarından İzler – Panel ve Sergi (3)
HAMİT PUHALOĞLU
Kefenin Cebi Yok…
ŞAHVER HÖBEK
Çocuklarda Nefes Farkındalığı
Mehmet Ali ESMER
BİR YANGIN HABERİNİN DÜŞÜNDÜRDÜĞÜ
OLCAY DAL
Cumhuriyet nedir ?
Ertan Çekiç
İNSANLARA NE İSTEDİĞİNİ SORSAYDIM, DAHA HIZLI GİDEN AT ÜRETİRDİM
CELİL ÖZCAN
SAKARYA ZAFERİ’NİN 100. YILI KUTLU OLSUN!
İHSAN KÖSE
İZ BIRAKANLAR
Hüseyin Erkin
FİYATLARI YÜKSELEN KİMYASAL GÜBRE FOTOĞRAFI
ÖZCAN AYGÜN
EDİRNE GAZİ OSMAN PAŞA ORTAOKULUNUN KAZANDIĞI ULUSAL BAŞARI VE ÇANAKKALE SAVAŞLARININ 106. YIL DÖNÜMÜ
MUSTAFA ERSOY
MUHALEFET ETMEK, BOZGUNCULUK MU? İHANET ETMEK Mİ?
Tülay Çağlarer
ATATÜRK ve ÇOCUK
Teoman ÖZÇUHACI
MESAFELER VE ÖLÇÜLER - ÖLÇÜTLER
Burhan Aytekin
19 Mayıs Gençlik Bayramı Kutlu Olsun
Yener Yaveroğlu
Allah’ın otu ıspanak neden beş lira?
ÜLKÜ VARLIK
TÜYAP DİYARBAKIR KİTAP FUARI (25/30 EYLÜL 2018) VE CAHIT SITKI TARANCI
Yaver Tetik
Sıcak Sulu Kalorifer Kazanı Yakma Talimatı:(4)
NEDİM ZOBAR
BÜYÜK ve KUTLU ZAFER
Mehmet Ali ESMER
Hüsnü Sarıgül
ABDULLAH GÜRGÜN
ŞAHVER HÖBEK